ÞÍN LEIÐ : FORSÍÐASTJÓRNSKIPANFRÉTTIR

Stjórnarskrárákvæði sem heimila framsal fullveldis („opnunarákvæði“)

 

Staðan á Íslandi

Í framkvæmd hefur verið talið að löggjafanum sé heimilt að framselja ríkisvald til alþjóðastofnana í ákveðnum mæli, eins og rakið er í kaflanum um fullveldi.
Um þau viðmið sem stuðst hefur verið við í því sambandi vísast til Davíð Þór Björgvinsson, EES-réttur og landsréttur, s. 478-80.

Reynt hefur á þessa viðmiðunarreglu og í nokkrum tilvikum hefur verið mikið álitaefni hvort það framsal ríkisvalds sem fólst í viðkomandi reglum rúmaðist innan venjureglunnar.

Fyrir lögfræðiálit varðandi viðmiðunarregluna og hvað samræmist henni, sjá hér um frumvarp til samkeppnislaga og niðurstöður um Schengen- samkomulagið sjá hér. Sjá einnig Björn Bjarnason, Schengensamstarf í þágu frelsis og öryggis:  („Íslendingar hafa ákveðið að standa utan Evrópusambandsins og er almenn stjórnmálaleg (og lögfræðileg) samstaða um, að aðild komi ekki til álita að óbreyttri stjórnarskrá. Á hinn bóginn hafa stjórnmálamenn og lögfræðingar hvað eftir annað rætt, hvort ný skref til samstarfs við Evrópusambandið séu stærri en stjórnarskráin leyfir. Hún hefur til þessa ekki staðið í vegi fyrir þátttöku Íslands í þessu fjölþætta alþjóðasamstarfi.")
Varðandi aðild að EES-samningnum, sjá hér.

Opnunarákvæði

Mörg Evrópuríki, þ.m.t. Danmörk og Noregur, hafa hins vegar ákvæði í stjórnarskrám sínum um það hvenær og með hvaða skilyrðum megi framselja ríkisvald með þjóðréttarsamningum.

Þessi ákvæði mætti nefna "opnunarákvæði." Þau kveða gjarnan á um

a) sérstaka málsmeðferð (t.d. að aukinn meirihluti á þingi þurfi að samþykkja framsal) og
b) nánari skilyrði þess að framsal sé heimilt t.a.m. um aðild að stofnunum sem vald er framselt til, að framsalið sé afmarkað og óafturkallanlegt.


Fyrir yfirlit um slík ákvæði og hvernig leyst hefur verið úr stjórnskipulegum álitamálum varðandi Evrópusambandsaðild, sjá EES-réttur og landsréttur eftir Davíð Þór Björgvinsson, bls. 399-425). Þar er m.a. rakið að í sumum evrópskum stjórnarskrám sé sérstakt ákvæði um aðild að ESB.

Hér má sem dæmi nefna nefna 20. gr. dönsku stjórnarskrárinnar frá 1953:

„§ 20
Stk. 1.
Beføjelser, som efter denne grundlov tilkommer rigets myndigheder, kan ved lov i nærmere bestemt omfang overlades til mellemfolkelige myndigheder, der er oprettet ved gensidig overenskomst med andre stater til fremme af mellemfolkelig retsorden og samarbejde.
Stk. 2.
Til vedtagelse af lovforslag herom kræves er flertal på fem sjettedele af folketingets medlemmer. Opnås et sådant flertal ikke, men dog det til vedtagelse af almindlige lovforslag nødvendige flertal, og opretholder regeringen forslaget, forelægges det folketingsvælgerne til godkendelse eller forkastelse efter de for folkeafstemninger i § 42 fastsatte regler."

Þá má nefna 93. gr. norsku stjórnarskrárinnar frá 1814. Ákvæðið kom í stjórnarskrána árið 1962 og er svohljóðandi (með breytingum frá 2006):

„ For at sikre den internationale Fred og Sikkerhed eller fremme international Retsorden og Samarbeide kan Storthinget med tre Fjerdedeles Flertal samtykke i, at en international Sammenslutning som Norge er tilsluttet eller slutter sig til, paa et saglig begrænset Omraade, skal kunne udøve Beføielser der efter denne Grundlov ellers tilligge Statens Myndigheder, dog ikke Beføielse til at forandre denne Grundlov. Naar Storthinget skal give sit Samtykke, bør, som ved Behandling af Grundlovsforslag, mindst to Trediedele af dets Medlemmer være tilstede.
Bestemmelserne i denne Paragraf gjælde ikke ved Deltagelse i en international Sammenslutning, hvis Beslutninger har alene rent folkeretslig Virkning for Norge."

Til að sjá orðalag slíks ákvæðis í Svíþjóð, sjá EES-rétt og landsrétt, bls. 419-421 en þar var stjórnarskrá (Regeringsformen) breytt árið 1965 til að opna á hugsanlega EB-aðild. Í Finnlandi (sjá sömu heimild bls. 403-4) er sömuleiðis opnunarákvæði.
Sérfræðingar hafa byggt á því að setja beri slíkt ákvæði hér á landi setja slíkt ákvæði hér á landi, óháð því hvort gengið yrði í Evrópusambandið. Það byggist m.a. á því að þá verði skýrara en nú er hvað er heimilt og hvað ekki að því er snertir framsal ríkisvalds.

Sjá t.d. skýrslu Stefáns Más Stefánssonar, Davíðs Þórs Björgvinssonar og Viðars Más Matthíassonar um Schengen-samstarfið, Davíð Þór Björgvinsson, EES-réttur og landsréttur, bls. 427-8 og Kristrúnu Heimisdóttur, Stjórnarskrárbundið fullveldi Íslands, í Tímariti lögfræðinga 1. h. 53. árg., apríl 2003, bls. 19.

Hvað ætti að vera í slíku ákvæði?

Í bókinni EES-réttur og landsréttur mælir Davíð Þór Björgvinsson með því að við setningu slíks ákvæðis verði gætt að því að

a) framsalið sé afturkallanlegt.
b) framsal geti aldrei leitt til skerðingar á stjórnarskrárvörðum réttindum
c) það sé takmarkað hvernig framsal er heimilt og það verði bara heimilt í ákveðnum tilgangi.
d) það sé skilyrði að framsalið sé gagnkvæmt
e) íslenska ríkið eigi aðild að stofnunum.
f) stofnanir séu lýðræðislegar
g) framsalið sé takmarkað.
h) það eigi sér stað með lögum
i) að séu settar sérstakar reglur um málsmeðferð. (sjá s. 484-5).

 

Evrópunefnd Sjálfstæðisflokksins
Vefur Sjálfstæðisflokksins  -  Hafa samband

Sjónarmið aðildarfélaga og einstaklinga
Sjálfstæðisflokkurinn
Háaleitisbraut 1 - 105 Reykjavík - 515 1700