Ísland varð fullvalda við gildistöku sambandslagasáttmálans 1918. Þá var eftirfarandi talið felast í fullveldinu:
a) að ríkið gerði samninga við önnur ríki og gæti átt aðild að alþjóðastofnunum
b) að „ekkert yfirríki" eða annað ríki gæti farið með fullveldismál Íslands, þ.e.a.s. þær valdheimildir ríkisins, sem mælt var fyrir um í stjórnarskrá.
c) að Ísland hefði sjálfdæmi: þ.e.a.s. ríkið hefði sjálft valdið til að ákveða vald sitt.
Sjá Kristrún Heimisdóttir: Stjórnarskrárbundið fullveldi Íslands, í Tímariti lögfræðinga, 1. hefti 53. árg., apríl 2003, bls. 19 o.áfr., einkum s. 37-8.
Þetta inntak hefur lítið breyst síðan. Fullveldi er þó hvergi skilgreint í lögum. Davíð Þór Björgvinsson vísar til fullveldis sem „stjórnskipulegs sjálfstæðis"; þess að æðsta stjórn innri málefna, þ.m.t. mótun utanríkisstefnu, sé að stofni til í höndum innlendra stofnana og aðila sem ekki sækja vald sitt til annarra ríkja eða alþjóðastofnana. Gagnvart borgurunum deili því æðstu yfirvöld ríkisins ekki með öðrum nema þau ákveði það sjálf með lögmætum hætti.
Davíð Þór lýsir því ennfremur í bókinni EES-réttur og landsréttur sem út kom 2006, að vísað sé til mjög mismunandi hluta með hugtakinu „fullveldi" og að auki sé munur á fullveldi að þjóðarétti og að stjórnskipunarrétti. Í þjóðaréttinum jafngildi fullveldi stjórnskipulegu sjálfstæði: ríki fari sjálft með æðstu stjórn eigin málefna óháð yfirvöldum annarra ríkja eða, eftir atvikum, alþjóðlegum stofnunum. Enginn vafi leikur á því að Ísland er fullvalda ríki skv. þessari skilgreiningu en jafnframt virðist ljóst að það eru ríki ESB líka. Sjá s. 430-432.
Í tímaritsgrein frá 2003 var fullveldi skilgreint sem
a) Valdið til að gera samninga við önnur ríki.
b) Valdheimildir ríkisins - það sem líka hefur verið kallað „efnisþættir ríkisvaldsins" eða „fullveldismál." Þessum valdheimildum er lýst í stjórnarskránni og það er ljóst að þegar þar er vísað til dómenda er átt við íslenska dómendur.
c) Einingu ríkisvaldsins -allt vald stafar frá æðsta valdinu (stjórnarskránni / stjórnarskrárgjafanum) og verður að vera innan þeirra heimilda sem æðri réttarheimildir setja. Þannig geta íslensk lög ekki farið í bága við stjórnarskrá, reglugerðir ekki í bága við lög o.s.frv.
d) Sjálfdæmi: Valdið til að ákveða hvaða vald ríkið hafi.
Sjá Kristrún Heimisdóttir: Stjórnarskrárbundið fullveldi Íslands, í Tímariti lögfræðinga, 1. hefti 53. árg., apríl 2003, bls. 19 o.áfr., einkum s. 37-8.
Í sem allra stystu máli felast því í fullveldinu
Það liggur fyrir að með EES-samningnum, Schengen og síðari breytingum á EES-samningnum hafa valdheimildir ríkisins verið framseldar í allnokkrum mæli.
Hér má sem dæmi nefna fyrsta málslið 27. gr. samkeppnislaga nr. 44/2005, en þar segir „Þegar dómstóll fjallar um samninga, ákvarðanir eða aðgerðir skv. 53. og 54. gr. EES-samningsins í máli sem Eftirlitsstofnun EFTA hefur þegar tekið ákvörðun í má úrlausn hans ekki brjóta í bága við þá ákvörðun."
Tekin var afstaða til þessa í nefndaráliti um aðild að EES-samningnum. Sjá hér.
Sjá um réttarstöðuna á Íslandi að því er snertir framsal fullveldis, 4. kafla í EES-réttur og landsréttur eftir Davíð Þór Björgvinsson, einkum bls. 461-477 um lagaframkvæmdina.
Þetta hefur verið gert með heimild í óskráðri venjureglu (viðmiðunarreglu), sem hefur verið dregin saman svona á grundvelli framkvæmdarinnar hingað til:
Heimilt er að ákveðnu marki að framselja valdheimildir ríkisins til alþjóðlegra stofnana, ef uppfyllt eru eftirtalin skilyrði:
a) framsalið sé byggt á almennum lögum
b) það sé afmarkað og vel skilgreint
c) það sé ekki verulega íþyngjandi, hvorki fyrir ríkið né þegnana
d) það byggi á samningi sem kveður á um gagnkvæm réttindi og skyldur og mælir fyrir um samsvarandi framsal ríkisvalds annarra samningsríkja
e) alþjóðlegu stofnanirnar, sem valdið er framselt til, byggi á lýðræðislegum grundvelli og viðurkenni almennar meginreglur um réttláta málsmeðferð og stjórnsýslu
f) það byggi á samningi sem stefnir að lögmætum markmiðum í þágu friðar og framfara
g) framsalið leiði ekki til skerðingar á stjórnarskrárvörðum réttindum þegnanna
h) framsalið sé afturkallanlegt.
Byggt á Davíð Þór Björgvinsson, EES-réttur og landsréttur bls. 479.
Reynt hefur á venjuregluna og í nokkrum tilvikum hefur verið mikið álitaefni hvort það framsal ríkisvalds sem fólst í viðkomandi reglum rúmaðist innan hennar.
Fyrir lögfræðiálit varðandi venjuregluna og hvað samræmist henni, sjá hér um frumvarp til samkeppnislaga og niðurstöður um Schengen- samkomulagið hér.
Sjá líka Björn Bjarnason, Schengensamstarf í þágu frelsis og öryggis: „Íslendingar hafa ákveðið að standa utan Evrópusambandsins og er almenn stjórnmálaleg (og lögfræðileg) samstaða um, að aðild komi ekki til álita að óbreyttri stjórnarskrá. Á hinn bóginn hafa stjórnmálamenn og lögfræðingar hvað eftir annað rætt, hvort ný skref til samstarfs við Evrópusambandið séu stærri en stjórnarskráin leyfir. Hún hefur til þessa ekki staðið í vegi fyrir þátttöku Íslands í þessu fjölþætta alþjóðasamstarfi."
Varðandi aðild að EES-samningnum, sjá hér.
Sjá einnig bls. 461-477 í EES-réttur og landsréttur eftir Davíð Þór Björgvinsson.
Eins og lýst var hér að ofan hafa allnokkrar valdheimildir ríkisins (sem eru hluti af fullveldinu) verið framseldar. Það er því ekki um það að ræða að fullveldi Íslands sé óskorað. Það er hins vegar óumdeilt að í aðild að ESB myndi felast meira framsal fullveldis en nú þegar hefur átt sér stað.
Fyrir því liggja ýmsar ástæður en á þessu stigi er einkum ástæða til að nefna tvennt. Í fyrsta lagi fengju stofnanir ESB (einkum ráðherraráðið) heimild til að setja reglur sem fengju beint lagagildi á Íslandi (án milligöngu innlendra stofnana eins og nú er) og í öðru lagi fengi dómstóll EB vald til að kveða upp forúrskurði sem yrðu bindandi fyrir íslenska dómstóla. Nánari skoðun á einstökum þáttum í starfsemi ESB sem ekki eru hluti af EES kynni líka að leiða til þeirrar niðurstöðu að breyta þurfi stjórnarskrá en þetta tvennt sýnist duga til að rökstyðja það að breyta verði stjórnarskrá til að ganga inn í ESB.
Sjá líka s. 76 í Evrópuskýrslu.
Með aðild að ESB yrði löggjafarvald á ákveðnum sviðum, dómsvald á gildissviði samninganna og hluti valdsins til að gera samninga við þriðju ríki framselt. Finnar litu svo á, er þeir gengu í Evrópusambandið, að í því fælist framsal löggjafarvalds, valds til að gera þjóðréttarsamninga, framkvæmdarvalds og dómsvalds.
Sjá EES-réttur og landsréttur eftir Davíð Þór Björgvinsson, bls. 404. Á bls. 399-428 er gefið yfirlit yfir framkvæmdina að því er snertir stjórnarskrá í Evrópuríkjunum. Þar kemur fram að mörg (flest) aðildarríki ESB hafi breytt stjórnarskrá sinni til að heimilt væri að ganga í sambandið. Þetta gildir líka um mörg ríki sem áður höfðu opnunarákvæði í stjórnarskrám sínum, þar sem þau töldu ESB-aðild ekki rúmast innan þeirra heimilda sem ákvæðin gáfu. Sjá t.d. s. 420 um Svíþjóð.
Það hefur því verið gengið út frá því bæði í pólitískri og lögfræðilegri umræðu að það framsal fullveldis sem felst í aðild að ESB- sem er langt frá því að vera algert en er samt mun meira en nú er - sé óheimilt að óbreyttri stjórnarskrá. Sjá t.d. Tengsl Íslands og Evrópu, bls. 114, þar sem segir: „Allir stjórnmálaflokkar eru sammála um að aðild Íslands að ESB sé þess eðlis að hún kalli á breytingar á stjórnarskrá. Setja þyrfti í stjórnarskrá ákvæði sem heimilaði framsal ríkisvalds til yfirþjóðlegra stofnana áður en aðild að ESB gæti tekið gildi."
Sjá líka Björn Bjarnason, Schengensamstarf í þágu frelsis og öryggis, („Íslendingar hafa ákveðið að standa utan Evrópusambandsins og er almenn stjórnmálaleg (og lögfræðileg) samstaða um, að aðild komi ekki til álita að óbreyttri stjórnarskrá.
Hitt er svo annað mál sem kann að vera rétt að taka tillit til, að með aðild að ESB myndu möguleikar Íslendinga til að hafa áhrif á lagasetningu ESB aukast að því leyti að þeir kæmu fyrr að mótun löggjafar. Um fyrirsjáanlega þátttöku Íslendinga í stofnunum ESB vísast til kaflans um stofnanir.
Í fullveldi felst valdið sem yfirvöldum er fengið í stjórnarskrá, valdið til að semja við önnur ríki og til að afmarka vald sitt sjálf. Framsal valdheimilda sem (íslenskum) yfirvöldum er fengið í stjórnarskránni hefur átt sér stað í allnokkrum mæli. Það hefur verið talið heimilt á grundvelli venju. Aðild að ESB felur í sér mun meira framsal fullveldis en þegar er orðið. Þess vegna er hún ekki heimild nema gerð sé stjórnarskrárbreyting sem heimilar framsal einstakra valdheimilda til yfirþjóðlegra stofnana.