Fyrirspurn varðandi mögulegar breytingar á íslenskri löggjöf í er varðar jafnréttis- eða mannréttindamál við aðild að ESB.
Ísland hefur nú þegar skuldbundið sig með EES samningnum til að taka upp allar tilskipanir ESB um vinnuvernd, vinnurétt og nær allar varðandi jafnréttismál. Sú tilskipun sem hefur staðið út af borðinu er tilskipun varðandi jafnan aðgang kvenna og karla að vöru og þjónustu, en hún var samþykkt af aðildarríkjum EFTA í janúar síðastliðinn . Við fulla aðild að Evrópusambandinu yrði Íslendingum gert skylt að fylgja ýmsum ályktunum sem eru í gildi innan sambandsins s.s. tilmælum um svonefnda jákvæða mismunun og yfirlýsingu um aðgerðir til að vinna gegn kynferðislegri áreitni á vinnustöðum. Það er ekki gert ráð fyrir að ofangreind tilmæli kalli á breytingar á lögum eða reglugerðum hérlendis. Hins vegar gerir framkvæmdastjórnin reglulega úttekt á framkvæmd tilmæla af þessu tagi. Samantekt á þeim upplýsingum getur reynst umfangsmikil.
Íslenska ríkinu væri skylt að taka upp eftirfarandi tilskipanir um bann við mismunun við aðild að Evrópusambandinu. Sú fyrri snýr að fólki af ólíkum kynþáttum; The Racial Equality Directive 2000/43/EC um innleiðingu meginreglurnar um jafna meðferð manna án tillits til kynþáttar eða þjóðernis. Þessi tilskipun snýr að vinnuaðstæðum, launum, aðild að stéttarfélögum, tryggingum, gæðum og þjónustu. Tilskipunin tekur líka á félagslegu öryggi, heilbrigðisþjónustu og menntun. Sú síðari The Employment Equality Directive 2000/78/EC er um innleiðingu meginreglunnar um jafna meðferð á vinnumarkaði og í atvinnulífi. Sjá nánar:
Starfshópur félags- og tryggingamálaráðherra sem fjallað hefur um ofangreindar tilskipanir Evrópusambandsins um bann við mismunun hefur skilað skýrslu með tillögum um innleiðingu tilskipananna í íslenskum rétti. Skýrsluna má nálgast hér:
Einnig hefur tillaga um nýja tilskipun, COM(2008) 426 final verið sett fram innan Evrópusambandsins en tilskipunin snýr að afnámi mismununar utan vinnustaða. Þessi tillaga mun fara í gegnum ákveðið ferli áður en hún verður endanlega að lögum Evrópusambandsins.
Sjóðir og styrkir
Þegar kemur að styrkjum og sjóðum hafa EEA, EFTA ríkin aðgang að flestum þeirra. Á ætlanir sem snúa að jafnrétti kynjanna og minnihlutahópum t.d. Progress sem er jafnréttis- og vinnumálaáætlun Evrópusambandsins er Íslendingum opin. Í áætluninni er einblínt á vinnumál, félagsvernd, vinnuvernd, jafnrétti kynjanna og samfélags án aðgreiningar. Sérstaklega er litið til þeirra hópa sem eru í mestri hættu á mismunun sökum uppruna, kynþáttar, aldurs, fötlunar, trúar eða kynhneigðar. Þeir sem geta sótt um styrki til verkefna eru frjáls félagasamtök, fyrirtæki, opinberar stofnanir, einstaklingar, háskólar og sveitarfélög. Einnig er mögulegt að leita eftir styrkjum hjá Dahne III en Daphne-áætlunin vinnur gegn ofbeldi gegn börnum, ungmennum og konum. Megið markmið Daphne-áætlunarinnar er að hvetja til og koma á fót skammtíma- og langtímaverkefnum sem ætlað er að vernda þessa hópa fyrir hvers kyns ofbeldi, efla stuðning við þolendur ofbeldis og stuðla að bættu líkamlegu og andlegu heilbrigði. Þeir sem geta sótt um styrk til verkefna eru frjáls félagasamtök, fyrirtæki, stofnanir, sveitarfélög og allir sem vilja vinna gegn ofbeldi gegn börnum og konum.
Progress áætlunin starfar samhliða Félagsmálasjóði Evrópu, EU Social Fund, sem veitir einnig styrki til verkefna sem varða jafnrétti kynjanna en við aðild Íslands að ESB myndu Íslendingar geta sótt styrki úr þessu sjóði sem gegnir mikilvægu hlutverki í atvinnumálastefnu sambandsins. Sjóðurinn veitir m.a. fjármagn til jöfnunar tækifæra kvenna og karla á atvinnumarkaði, nýsköpunar í atvinnulífi og endurmenntunar og þjálfunar starfsfólks.
Jafnréttisstofnun Evrópu
Jafnréttisstofnun Evrópu hefur nú tekið til starfa en helstu markmið stofnunarinnar er að vinna að framvindu jafnréttismála, meðal annars með því að tryggja markmið um samþættingu kynjasjónarmiða í viðfangsefnum ESB og aðildarríkja, vinna gegn hvers konar mismunun sem byggist á kynferði, og aðstoða eftir föngum ESB og aðildarríkin í stefnumótun þeirra á sviði jafnréttismála. Helstu verkefni stofnunarinnar eru einnig að stuðla að auknum rannsóknum á þessu sviði, framkvæma kannanir sjálfstætt eða í samstarfi við aðra aðila kannanir og úttektir á stöðu jafnréttismála í ríkjum Evrópusambandsins og miðla upplýsingum til stjórnvalda og almennings. Þá á stofnunin að vera vettvangur fyrir umræðu og skoðanaskipti um jafnréttismál og mun í því skyni gangast fyrir alþjóðlegum ráðstefnum og vinnufundum um jafnréttismál. Enn fremur veitir stofnunin ráðgjöf og leiðbeiningar.
Almennt telja menn að niðurstaðan verði sú að breytingar hvað varðar jafnrétti kynjanna verði litlar, nema að því er varðar aðkomu að stefnumótun og undirbúningi löggjafar sem ætla má að teljist jákvætt. Munurinn mun líklega fyrst og fremst felast í möguleikum til að hafa áhrif á stefnumótun og löggjöfí þessum málaflokki, frekar en að með fylgi nýjar afleiddar gerðir sem ekki eru þegar hluti af EES. Auknir möguleikar verða á samstarfi og aðgengi að samstarfsverkefnum og sjóðum sem lúta að jafnréttismálum innan Evrópusambandsins.