3. drög

2.       Hverjir eru kostir þess fyrir greinina ef annar gjaldmiðill er tekinn upp einhliða?

·         Stöðugt verðlag.

·         Lægri vextir og lægri fjármagnskostnaður.

·         Minni tími og kostnaður varðandi erlend viðskipti og gjaldmiðlamálin. 

·         Væntanlega aukinn ferðamannastraumur og aukin viðskipti vegna þess.

·         Öll áætlanagerð verður traustari.

·         Hugsanlega meiri möguleikar á að fá erlendra fjárfesta að rekstri sprotafyrirtækja og annarra fyrirtækja.

·         Aukinn stöðugleiki í rekstrarumhverfi.

·         Lægri skattbyrgði og aukinn viðskipti milli landa.

·          Að því gefnu að þetta þýði aðild að EMU - trúverðug peningamálastefna, sterkari lánveitandi til þrautarvara, aukin samkeppni, lægra verðlag, stöðugara verðlag, aukin áhættudreifing og aukinn seljanleiki innlendra eigna.

3.       Hverjir eru gallar þess fyrir greinina ef annar gjaldmiðill er tekinn upp einhliða?

·         Fengist ekki sá aðlögunartími og stuðningur sem aðild ESB og upptaka Evru hefur í för með sér.

·         Ísland yrði ekki þátttakandi í stöðuleikasáttmálanum og myndi ekki búa við stuðning Evrópska seðlabankans. Gæti valdið áhlaupi á íslenska banka. Íslensk stjórnvöld missa myntsláttuhagnað.

·         Ekki trúverðugt og skortur á trausti. Að íslenska ríkið getur hvorki staðið fyrir innstæðutryggingum né verið lánveitandi til þrautavara.

·         Hærra vaxtastig en í öðrum evrulöndum.

·         Samkeppni mun aukast og almenningur og fyrirtæki myndu í auknum mæli versla beint.  Gæti hins vegar auðveldað innlendum heildsölum að auka umsvif sín í útlöndum.                                              

·         Launa- og verðlagsþróun yrði þannig að Íslands væri ekki lengur eða síður samkeppnishæft og hefðu ekki lengur möguleika á að hafa áhrif á eigin gjaldmiðil.

·         Ekki mögulegt að bregðast við utanaðkomandi áföllum, s.s. vegna aflabrests eða verðfalls á útflutningsmörkuðum, með breytingum á gengi.

·         Komin með allt nema vantar atkvæðaréttinn.

·         Fjármagnsflótti gæti valdið lausafjárþurrð hjá bönkum og mun erfiðara verður fyrir bankakerfið að stilla af lausafjárstöðu sína þar sem Seðlabanki Íslands er ekki lengur virkur í endurhverfanlegum viðskiptum. Ríkissjóður getur orðið greiðsluþrota vegna eigin skuldbindinga eða ábyrgðar á bönkum.

·         Gerir ríkar kröfur um að hið opinbera sé rekið með afgangi þar sem öðrum hagstjórnartækjum er ekki til að dreifa. Óstjórn í fjármálum hins opinbera myndi leiða til þenslu sem hefði alvarlega áhrif á samkeppnisstöðu atvinnuveganna þar með talið landbúnaðar.

·         Ef gengið er út frá aðild að EMU: Ýmiss einskiptiskostnaður fylgir upptöku annars gjaldmiðils, verðlagsbreytingar, fjármálagjörningar, viðskiptakerfi og aðlögun raungengis.

·         Mjög varasöm aðgerð við þær aðstæður sem við búum við í dag því það gæti auðveldað til mikils muna fjármagnsflótta úr landinu. Þyrftum að hafa tiltækan varasjóð sem næmi  amk. peningamagni  í umferð og almennum innlánum (svokallað M2). Þessi fjárhæð er nú  717 milljarðar króna. Ef bundnum innistæðum er bætt við (M3) væri þetta 1.425 milljarðar.

·         Við hefðum ekki lengur stjórn eigin peningamála í okkar höndum. Við gætum ekki brugðist með sértækum aðgerðum við aðsteðjandi vanda nema með því að leita samþykkis þeirra, sem hefðu yfirstjórn með gjaldmiðlinum.

4.       Hvert yrði þjóðhagslegt framlag greinarinnar ef nýr gjaldmiðill yrði tekinn upp einhliða?

·         Hvað varðar verslunarrekstur mundi vöruverð lækka í landinu vegna stöðugra verðlags, lægri vaxta og minni viðskiptakostnaðar.  Aukinn ferðamannastraumur.

·         Ekki endilega tryggt að þjóðhagslegt framlag sprotafyrirtækja myndi aukist.  Áhrifin yrðu þó klárlega jákvæð.

·         Það væri algerlega háð því gengi sem nýr gjaldmiðill væri tekinn upp við. Ef farið er inn í annan gjaldmiðil á lágu gengi yrði samkeppnisstaða landbúnaðarsterk og hann gæti aukið framlag sitt til þjóðarbúsins.

·         Hætta á því að traust á íslenskt fjármálakerfi myndi hrynja sem gæti þá leitt til fjármagnsflótta þar sem að sparifjáreigendur teldu fjármuni sína betur komna utanlands. Einhliða upptaka væri veik og án bakhjarls, og óttinn við áhlaup gæti dugað til að skapa það. Því er líklegt að þjóðhagslegt framlag greinarinnar myndi minnka.

·         Að mestu óbreytt staða í sjávarútveginum.

5.       Hvað breytist í umhverfi greinarinnar ef Ísland gengur í ESB og Evran er tekin upp?

·         Könnun SI í mars 2007 sýnir að 43% aðildarfyrirtækja telja að aðild að ESB yrði hagstæð þeirra fyrirtækjum og 55% að það sé gott fyrir efnahag Íslands í heild að ganga í ESB.

·         Gengisáhættan verður úr sögunni og stöðuleiki verður í verði hráefnis og annarra aðfanga. 

·         Útflutningstekjur stöðugri. Stór óvissuþáttur hverfur úr rekstri fyrirtækja og menn geta einbeitt sér að því sem skiptir máli. 

·         Forsenda fyrir uppbyggingu tæknivædds hátækniiðnaðara sem byggir á mannauði.                        

·         Erlend viðskipti myndu einfaldast mjög og væntanlega yrði verðlag hér á landi svipað og í þeim löndum sem að eru í ESB.  Alls kyns höft sem og tollar lækkaðir eða afnumdir.

·         Stöðugt gengi og aðgangur að lánsfé og  vaxtakjör myndu stórbatna. 

·         Við fengjum aukinn ferðamannastraum og aukin viðskipti þess vegna.                                                                                                                                   

·         Meira traust skapast gagnvart hugsanlegum erlendum aðilum til að fjárfesta í sprota- og nýsköpunarfyrirtækjum hér á landi.                                                                                  

·         Ísland verður þá fullgildur þátttakandi á öllum sviðum innan ESB. Þá felur aðild að ESB í sér fullgilda þátttöku í undirbúningi löggjafar og aðild að stofnunum ESB.

·         Fastgengisstefna sem fær aukinn trúverðugleika með stuðningi Evrópska seðlabankans. Gjaldmiðilsáhætta hverfur því gagnvart öðrum evrulöndum. Vextir aðlagast að vöxtum á evrusvæði.

·         Nýr gjaldmiðill skapar skilyrði til stöðugleika í efnahagsmálum með hóflegum gengissveiflum, mun lægri vöxtum og lægri verðbólgu.

·         Með því að taka upp fjölþjóðlega mynt helstu viðskiptaþjóða verður hins vegar gjörbreyting á rekstrarskilyrðum fyrirtækja og þau geta einbeitt sér að hagkvæmni rekstrar en minni orka og fjármunir fara í vangaveltu um gengi og vexti. erlendir fjárfestar leggi fé í íslensk fyrirtæki.

·         Samkeppni eykst þegar Ísland verður hluti af einu stóru markaðssvæði. eykur líka tiltrú á íslenskt hagkerfi og réttarfar og auðveldar þannig gerð samninga íslenskra aðila við erlenda.

·         Aukin samkeppni á innlendum fjármálamarkaði frá erlendum aðilum, sveiflur í vöxtum og verðbólgu minnkar og greiðslubyrði verði stöðugri fyrir lántakendur, sem eykur á móti öryggi útlána fyrir fjármálafyrirtæki.

·         Hugsanlegt að meiri sveiflur verði í atvinnuleysi hérlendis en áður.                                            

·         64% félagsmanna SAF eru hlynntir aðild Íslands að ESB.

·         Aukinn stöðugleiki í rekstri þessara fyrirtækja, sem og lægri viðskiptakostnaður út á við.

·         Fljótt á litið verður þó ekki séð að slík aðild myndi breyta miklu fyrir umhverfi íslenskra orku- og veitufyrirtækja.                                                          

·         Við ESB aðild yrði grundvallar breyting á landbúnaðarstefnunni, undir formerkjum Sameiginlegu landbúnaðarstefnunnar CAP. Allir tollar gagnvart ESB löndum féllu niður. Þetta myndi þýða lækkun á afurðaverði og aukinn innflutning búvara. Upptaka Evru - að Maastricht skilyrðum uppfylltum - myndi hins vegar leiða til meiri stöðugleika og lægri vaxta.

·         Aðild að ESB gæti reynst nauðsynleg til að endurvinna trúverðugleika hagkerfisins gagnvart erlendum fjárfestum og öðrum hagsmunaaðilum.

·         Sterkara embættismanna- og stofnanaumhverfi.

·         Kemur í veg fyrir ferkari lokun hagkerfisins.

·         Hvað varðar íslenskan vinnumarkað og íslenskt launafólk yrðu helstu áhrifin eftirfarandi: 1) Gengisstöðugleiki, 2) utanríkisviðskipti munu aukast til muna við upptöku evru, 3) fjárfestingar útlendinga munu aukast, 4) samkeppni á lánamarkaði mun aukast, 5) lægri vextir, 6) kostnaður við gjaldmiðlaskipti lækkar, 7) verðlag myndi lækka, 8) aukinn hagvöxtur, 9) aukinn kaupmáttur launa og 10) mögulegt verður að semja til lengri tíma.

·         Til að nýta þá kosti sem aðild að ESB og upptaka Evrunnar gætu falið í sér er mikilvægt að því fylgdu nauðsynlegar aðgerðir innanlands m.a. á sviði ríkisfjármála, samkeppnismála og vísinda og tækni. Hvað varðar einstaka atvinnugreinar er ljóst að miklu skipti hvernig samningar tækjust við ESB, einkum á sviði landbúnaðar og sjávarútvegs.

·         Að óbreyttu og með vísan til fiskveiðistefnu Evrópusambandsins, Common Fisheries Policy, myndi innganga í ESB þýða algera grundvallarbreytingu fyrir íslenskan sjávarútveg. Ákvarðanataka um sjávarútvegsmál flyttist til Brussel. Efnahagsáhrifin yrðu hins vegar þau að Ísland aðlagaðist hagkerfi evrulandanna og yrði nátengdur hluti af því svæði. Ekki yrðu lengur fyrir hendi úrræði við stjórnun peningamála til að bregðast við sveiflukenndum aðstæðum í íslensku efnahagslífi.

6.       Hverjir eru kostir þess fyrir greinina ef Ísland gengur í ESB og Evran er tekin upp?

·         Skapast forsendur fyrir stöðuleika, skaplegu vaxtastigi og gengissveiflur gagnvart mikilvægustu viðskiptalöndum okkar verði úr söugnni og mun minni gagnvart öðrum myntsvæðum.  Stjórnendur geta þá einbeitt sér að raunverulegum rekstri fyrirtækisins.

·         Auðveldari aðgangur að lánsfé og lægri vextir. 

·         Tollar og höft myndu detta niður og við myndum öðlast mun meiri trúverðugleika.                                                                                                                           

·         Auknir möguleikar á styrkjum til þróunarverkefna og fjármagni til nýsköpunar og allt samstarf við fyrirtæki innan ESB verður mun auðveldara en ella. 

·         Nýir möguleikar í nýsköpun atvinnulífsins sem tengjast frekari fullvinnslu matvæla mundu skapast.                                                                                     

·         Huga þarf sérstaklega að úrvinnsluiðnaði landbúanaðarafurða.  Bent er á að talsmenn bænda hafa haldið því fram að vera kunni að betraskjól sé innan ESB en utan í þessu tilliti.

·         Nánari og traustari efnahagsleg og pólitísk tengsl við nágrannaþjóðir og stærstu viðskiptaþjóðir. Líkur eru á að utanríkisviðskipti Íslendinga myndu aukast við aðild að ESB og þátttöku í EMU.

·         Aukinn stöðugleiki í rekstrarumhverfi.  

·         Viðskiptakostnaðar mun lækka. Skv. SVÞ myndi þetta leiða af sér u.þ.b. 15% verðlækkun neysluvöru (25% í mat og drykk og allt að 35% í fatnaði og skóm). Verðlækkunin myndi leiða af sér 24% kaupmáttaraukningu og 4-6% aukningu í landsframleiðslu.

·         Innganga í ESB myndi jafnframt skapa svigrúm til samþættingar á vinnumarkaði sem myndi auka sveigjanleika. Fyrirtæki sem búa við stöðugleika eru miklu líklegri til að vaxa og dafna þegar til lengri tíma er litið.

·         Aðgangur að styrkjum úr byggðasjóðum ESB og landbúnaðarsjóðum ESB. Aðild að öllum áæltunum ESB. Aðgangur að stofnunum ESB sem fjalla um byggða- og sveitarstjórnarmál, mikilli þekkingu og öflugu tenslaneti.

·         Traustur gjaldmiðill leggur grunn að stöðugleika í efnahagsmálum, endurreisn atvinnulífsins og traust velferðarkerfi. Hvað varðar landbúnað og sjávarútveg mundi opnast fyrir tollfrjálsan útflutning.

·         Trúverðugleiki fjármálafyrirtækja er aukinn. Aukinn þjóðhagslegur stöðugleiki gerir bankaviðskipti öruggari og auðveldari. Seðlabanki Íslands fær aukið vægi sem lánveitandi til þrautavara, sem mun án efa efla traust á íslensku fjármálakerfi.

·         Sjávarútvegurinn, eins og íslenska efnahagskerfið allt, nyti aukins stöðugleika og lægri vaxta við inngöngu í Evrópusambandið. Kostirnir fyrir íslenskan sjávarútveg eru að öðru leyti engir.

7.       Hverjir eru gallar þess fyrir greinina ef Ísland gengur í ESB og Evran er tekin upp?

·         Aðgangur stórra verslunarkeðja yrði til þess að koma hingað á markaðinn auðveldari og því gæti það orðið ógnum vegna meiri samkeppni. 

·         Meiri kröfu til íslenskrar stjórnsýslu en felst í þátttöku í EES. Þá þarf að leggja mat á greiðslur Íslands til ESB að frádregnum styrkjum og framlögum á móti.

·         Ekki lengur til staðar stjórntæki sjálfstæðrar peningastefnu.                                                                          

·         Helstu áhyggjur af inngöngu í ESB staða sjávarútvegs og framsal auðlinda.                                                                                                                                          

·         Hugsanlega í tengslum við loftslagsmálin (sjá hér að ofan).

·         Fyrirsjáanlegur mikill samdráttur í landbúnaði. Breytingar á tekjum og tekjustreymi koma líka enn meira við mjög skuldsettar búgreinar.

·         Fiskimiðin yrðu sameiginleg auðlind Evrópusambandsins og forræðið yfir fiskmiðum og samningum um veiðirétt úr deilistofnum flyst frá Íslandi til ESB í Brussel. Afstaða LÍÚ til ESB byggist einkum á pólitískum viðhorfum fremur en hagfræðilegum sjónarmiðum.

·         Ísland myndi greiða meira til ESB en það fengi þaðan.

·         Fylgir þessu óneitanlega ákveðið bákn með tilheyrandi kostnaði en það er þó líklegt að hjá því verði ekki komist sé ætlunin að viðhalda EES-samstarfi og endurreisa traust á Íslendingum.

·         Galli fyrir fjármálageirann væri einna helst skrifræði, en þar sem hún tekur það nú þegar á sig í gegnum EES-samninginn verður ekki séð að það aukist.

·         Hvað evru áhrærir er í því fólgin ákveðin áhætta að taka upp gjaldmiðil sem á sér ekki lengri sögu.

·         Ákveðin óvissa til staðar með framtíðarþróun Evrópusamstarfsins, sbr. Lissabon sáttmálans etc.

·         Auknar kröfur við fjármálaumsýslu, þörf á auknum mannafla og skrifræði við styrkumsóknir.

·         Aukið langtímaatvinnuleysi.

·         Atvinnuleysi gæti aukist með við niðursveiflur en þar sem  Ísland væri hluti af Evrusvæðinu yrðu áhrifin minni, íslenski vinnumarkaður er mun sveigjanlegri en gengur og gerist á evrusvæðinu yrðu áhrifin mildari og loks er sveigjanleikin meiri með gengisfestu og lágri verðbólgu.

·         Aukin samkeppni frá erlendum aðilum þyngt róðurinn hjá sumum innlendum fjármálafyrirtækjum, en til lengri tíma litið mun skapast jafnvægi og lægri áhætta í rekstri mun vega á móti missi tekna. Horfa þarf til þess að íslenskur fjármálamarkaður er einangraður nú um stundir.

8.       Hvert yrði þjóðhagslegt framlag greinarinnar ef gengið yrði í ESB og Evra tekin upp?

·         Það muni sjálfkrafa fela í sér aukna verðmætasköpun og skapa ný og áður ónýtt tækifæri fyrir íslenskann iðnað.  Hann mun þá geta vaxið og dafnað sem aldrei fyrr þar sem hann mun auka hlut sinn í þjóðarframleiðslunni og tekjuöflun með auknum útflutningi. 

·         Rannsóknir benda til að umfang utanríkisviðskipta aukist afar mikið við aðild að myntbandalagi. Erlendir fjárfestar verða í auknum mæli reiðubúnir að leggja fé í iðnfyrirtæki á Íslandi.

·         Lægra og stöðugra verðlag.  Verslun með landbúnaðarvörur erlendis frá aukast og verð þeirra stórlækka.  Opnar á möguleika á meiri útflutningi okkar landbúnaðarvara. 

·         Aukinn ferðamannastraumur til landsins og því meiri viðskipti þar að lútandi.                                                                                        

·         Þjóðhagslegt framlag sprotafyrirtækja gæti aukist um tugi prócenta við það að við yrðum aðilar að ESB.                                                                                              

·         Skv. Þórarni G. Péturssonar staðgengils aðalhagfræðings Seðlabanka Íslands myndu utanríkisviðskipti Íslands aukast um 60% til langs tíma.                                                                                                                                     

·         Aukið þjóðhagslegt framlag ferðamannaþjónustunnar er að stjórnendur og starfsfólk þurfa ekki lengur að nota mikinn hluta starfstímans til að velta fyrir sér leiðum vegna verðlagningar. Það  myndi auka framleiðni verulega í fyrirtækjunum.  

·         Vöruverð í verslunum mun lækka, kaupmáttur aukast sem og landsframleiðsla.

·         Samdráttur í landbúnaði til lengri tíma.

·         Meiri líkur til að hægt sé að byggja upp á ný öflugan fjármálageira á Íslandi með traustu baklandi. Íslensk bankaviðskipti yrðu öruggari og kostnaðarminni, s.s. með lægri vaxtamun, þar sem töluverður hluti af áhættu í útlánaviðskiptum myndi minnka. hluta af þeim fjármálafyrirtækjum sem hér yrðu starfandi yrði erlent. Þessir þættir togast á og því er erfitt að segja hver nettó áhrifin á þjóðhagslegt framlag greinarinnar yrðu.

·         Þjóðhagslegt framlag sjávarútvegsins myndi minnka verulega vegna þess að ýmsar veiðar og leiðir til tekjuöflunar myndu dragast saman. Regluverk ESB í sjávarútvegi myndi leiða til óheilbrigðari starfsskilyrða. Styrkir og félagsleg viðhorf ESB til atvinnuvega myndu draga úr arðbærni íslensks sjávarútvegs.

 

9.       Er raunhæft fyrir atvinnugreinina að setja sér sértæk samningsmarkmið í viðræðum við ESB? Ef svo er hver ættu þau að vera?

·         Varðandi úrvinnsluiðnað landbúnaðarafurða þarf að fá eðlilegan aðlögunartíma að óheftum markaðsaðgangi frá öðrum aðildarríkjum ESB. Varast þarf dýrasjúkdóma.  Um leið þarf að tryggja að úrvinnslufyrirtæki landbúnaðarafurða eigi sem jafnastan aðgang að hráefni til úrvinnslu á við keppinauta sína innan ESB.

·         Tryggja verður að við getum nýtt endurnýjanlegar vatns- og jarðhitaauðlindir okkar til orkuframleiðslu og iðnaðarferla. Í fljótu bragði virðist ekkert í reglum ESB hindra þetta, raunar leggur ESB mikla áherslu á að auka hlut hreinna orkugjafa.                                                                                                                                                                                                                                                                                                 

·         Þarf að gera ítarlegt mat á stöðu sjávarútvegs og landbúnaðar, bæði ögrunum og tækifærum, sem og á stöðu annarra atvinnugreina.

·         Þarf að huga að loftslagsmálunum.

·         Undirstrika þarf stöðu Íslands sem velferðarþjóðfélags og verja hlutverk hinnar opinberu þjónustu (BSRB).

·         Mikilvægt er að fá viðurkenningu á því að byggðavandinn hér á landi birtist í formi flutninga milli svæða frekar en í miklu atvinnuleysi og lágum tekjum. Þótt hreyfanleikin sé mikilvægur, hefur fólksfækkunin neikvæð áhrif á stöðu  þeirra sem ekki flytjast á brott. Þetta er  ólíkt aðstæðum innan ESB og þarf að gæta að.

·         Fá ákveðinn aðlögunartíma varðandi niðurfellingu tolla og nýta tímann til að taka upp græna styrki í stað framleiðslustyrkja.  Semja um sérstöðu vegna norðlægrar stöðu, norðan 62 gráðu, sbr. reglur ESB um sænskan og finnskan Norðurslóðalandbúnað. Tryggja aðkomu landbúnaðar að Uppbyggingasjóðum ESB (Structurfonds) vegna nauðsynlegrar endurnýjunar greinarinnar á næstu árum. Fá viðurkenningu á kröfum er varða ákveðið matvælaöryggi og varnir gegn dýrasjúkdómum. Sjá til viðbótar meðfylgjandi skjal frá Bændasamtökunum sem fjallar sérstaklega um samningsmarkmiðin.

·         Fá staðfestingu á sögulegum rétti Íslendinga til að veiða innan 200 mílna lögsögunnar. Fá viðurkenningu á því að aflaheimildir á Íslandsmiðum verði ákvarðaðar á grundvelli sérfræðiráðgjafar Hafrannsóknarstofnunar. Fá viðurkenningu á rétti Íslands í samningum við þriðju ríki um úthafsveiðar, deili- og flökkustofna, sérstaklega þeirra sem veiddir eru innan fiskveiðilögsögunnar.

·         Óskoruð stjórn og yfirráð yfir fiskveiðiauðlindum innan íslenskrar fiskveiðilögsögu og vald til ákvörðunar og samninga við önnur ríki um veiðar úr deilistofnum.

 

10.   Telur þú að önnur hvor leiðin sé vænleg til vaxtar og viðgangs þeirrar atvinnugreinar sem þú tilheyrir? Ef svo er, hvor þeirra hugnast þér betur?

?  Samtök iðnaðarins telja að upptaka evru sé eitt af mikilvægum skilyrðum þess að greinin vaxi og dafni. Krónan á ekki nema skamma framtíð - sem biðmynt. Samtök iðnaðarins hafa skýra afstöðu til þess að aðild að ESB og upptaka evru er besta og heppilegasta leiðin.

?  FÍS segja að varla sé hægt að svara þessari spurningu á þessu stigi þar sem þeir vita ekki á þessum tímapunkti hvaða kostir og gallar fylgja aðild að ESB.  Við viljum hins vegar taka upp aðildarviðræður og það strax til þess að finna út úr því.  Meta síðan stöðuna. Það er hins vegar alveg ljóst að krónan okkar er búin að syngja sitt síðasta.

?  SAF ákvað að spyrja ekki um einhliða upptöku þar sem svo margir “sérfræðingar” höfðu lýst því sem óraunhæfri leið.   Eins og sérst í viðhorfskönnun þeirra þá er það fyrst og fremst gjaldmiðillinn sem ferðaþjónustan einblínir á þar sem fátt mun breytast við aðild að ESB.

?  Samorka telur sig ekki hafa forsendur til þess að taka afstöðu.

?  Samtök atvinnulífsins (SA) eru ekki í aðstöðu til þess að svara þessari spurningu með formlegum hætti vegna þess að aðildarsamtök SA hafa mismunandi áherslur í þessu máli og því liggur í hlutarins eðli að SA geta ekki talað einum rómi í nafni þeirra.

?  SFF segir að fyrir framtíð fjármálamarkaðar á Íslandi verði tæpast komist hjá því lengur að skoða aðild að ESB og upptöku evru.

?  NSA segir: „Formleg afstaða okkar til fyrri spurningarinnar er ótvírætt, Já. Varðandi seinni spurninguna þá er útilokað að svara henni á þessu stigi. Í fyrsta lagi liggur ekki fyrir hvort það sé raunhæfur kostur að taka einhliða upp annan
gjaldmiðil, hvað það muni þá kosta og hvaða afleiðingar það gæti haft síðar ef allt  gengur ekki upp eins og að er stefnt í upphafi. Í öðru lagi liggur ekki fyrir hvaða samningum við getum náð við Evrópusambandið, einkum  varðandi sjávarútveg en þar liggja mjög miklir þjóðhagslegir hagsmunir sem taka verður tillits til.  Meðan niðurstaðan í þessum tveimur atriðum er ekki skýr er útilokað að svara því hvor leiðin er betri. “

?  Bændasamtökin segja: „Umræðan undanfarið hefur nokkuð einhliða beinst að þeirri leið eða þá einhliða upptök EVRU. Bændasamtök Íslands leggjast gegn hugmyndum um aðild Íslands að ESB og teljum þá leið ekki vænlega til vaxtar og viðgangs landbúnaðar. Einhliða upptaka Evru virðist í óþökk Evrópusambandsins og væri því væntanlega einhverskonar "þrautavaraleið". Einhliða upptök Evru en með öllum fyrirvörum um að gjaldmiðillinn henti þjóðarbúinu teljum við þó vænlegri leið en þá fyrrnefndu fyrir atvinnuveginn.Meira skortir að okkar mati skoðun á fleiri valkostum með tilliti t.d. til þess í hvaða myntum erlendar skuldir eru og reynslu annarra landa af einhliða upptöku mynta en þar er einhliða upptaka dollars amk. vel þekkt. Hugmyndir um "Myntráð" hafa líka fengið litla umfjöllun í fjölmiðlum allavega en slíkt gæti vel komið til greina í ljósi reynslu annarra þjóða. ”

?  ASÍ segir að einhliða upptaka evru ser afar hættuleg fyrir samfélagið og atvinnulífið, óháð atvinnugreinum. Því eru aðildarviðræður við ESB og upptaka evru eina færa leiðin að þeirra mati.

?  Af hálfu LÍÚ og SF kemur ekki til álita að aðrir en Íslendingar sjálfir fari með forræði fiskimiðanna enda er hér um að ræða mikilvægasta þáttinn í efnahagslegu sjálfstæði þjóðarinnar. Sjá einnig svör hér að ofan.

 

Opinn vinnufundur hjá verkhópi um hagsmuni atvinnuveganna

Valhöll, miðvikudaginn 17. desember kl. 17.00

Alls voru 20 manns mættir á fundinum.  Hópnum var skipt upp í 3 vinnuhópa sem skyldu skerpa og dýpka efnistök og umfjöllun um kosti og galla við mismunandi leiðir í peningamálum sem helstu hagsmunaaðilar atvinnuveganna höfðu dregið fram og kynnt voru á fundinum (sjá hér fyrir ofan). Síðan fengu hóparnir 40 mínútur til að ræða 4 spurningar sem settar voru fyrir og svo loks kynntar í lokin.

Niðurstöður hópanna voru eftirfarandi:

Koma öll sjónarmið fram í svörum hagsmunasamtakanna, þ.e. allir þeir kostir og gallar sem þið teljið annars vegar vera á einhliða upptöku annars gjaldmiðils og hins vegar inngöngu í Evrópusambandsins og upptöku Evru? Vantar einhverja kosti? Vantar einhverja galla?

• Þarf að vera 3ji valkostur sem er samningur við önnur ríki og þar með annan seðlabanka um nýjann gjaldmiðil.
• Vantar upplýsingar um hvaða fríverslunarsamningar falla niður ef við göngum inn í ESB.
• Hvað kostar okkur að standa utan ESB, gjaldmiðillinn, vaxtamuninn osfrv.?
• Vantar að draga betur fram kosti þess að halda krónunni.
• Vantar meira um hættuna á langtíma atvinnuleysi og úttekt á atvinnuleysi innan og utan ESB.
• Vantar meira um upptöku annarra gjaldmiðla í heiminum.
• Vantar meiri upplýsingar um áhrif aðildar ESB á fríverslunarsamninga Íslands við þriðja ríki. Einnig vantar upplýsingar um tollamál tengdu þessu. Spurning hvort utanríkisnefndin fjalli um þetta?
• Vantar að greina hvernig ástandið er í ESB í dag - hvað er að ganga vel og hvað þarf að bæta?
• Vantar fleirri gögn um hvaða áhrif þetta mun hafa á landbúnaðinn og sjávarútveginn.

Vantar einhverjar upplýsingar sem mikilvægt er að afla til að meta kosti og galla þessara leiða? Ef svo er; hvaða upplýsingar vantar?

• Hverjar eru framtíðarhorfur ESB og hver er staðan í dag? Hagvöxtur, atvinnuleysi osfrv. -> þá vitum við betur hvað við værum hugsanlega að fara inn í.
• Hversu samhverfar eru hagsveiflur hinna mismunandi landa/efnahagssambanda?
  Þarf að aðskilja betur umræðuna um gjaldmiðla og aðild að ESB. Fleirri en einn gjaldmiðill kemur til greina sbr. hér að ofan.
• Vantar umfjöllun um skattaumhverfið - Lissabon samkomulagið.
• Hversu mikið er sjávarútvegurinn í dag að flytja út óunnið? Fiskvinnsla í dag án útgerðar á enga möguleika. Tengist alltaf útgerðarfyrirtækjum.
• Hvert er hlutverk seðlabanka Evrópu?
• Sjá einnig punkta undir sp. 1

Teljið þið raunhæft að Ísland setji sér samningsmarkmið ef farið er í viðræður um aðild að ESB? Ef svo er hver ættu þau að vera?

• Fyrst og fremst hagsmunir sjávarútvegsins.
• Halda áfram landbúnaði í landinu: a) enginn innflutningur á lifandi dýrum, b) verja störf í kjötiðnaði, c) viljum ekki óheftan innflutning.
• Við úthlutun á kvótanum sjálfum - ráðum því alfarið.
  12 mílur? Þarf að fara alla leið þ.e. enginn inn fyrir 200 mílur?
• Löndun í heimahöfn?
• Þjóðaratkvæðagreiðslur yrðu nýttar í auku mæli ef við göngum í ESB.
• Verðum að muna að það eru líka tækifæri fyrir landbúnaðar og sjávarútveg eins og frekari vinnsla á hráefni hér heima sem getur skapað fleirri störf og auknar tekjur fyrir þjóðarbúið - höfum hráefnið, tæknina (Marel) og mannskapinn.

Telur hópurinn æskilegt að Sjálfstæðisflokkurinn hafi forgöngu um annað hvort (1) einhliða upptöku annars gjaldmiðils eða (2) inngöngu í Evrópusambandið og upptöku Evru?

• Eigum að vera frjáls og fullvalda - gera tvíhliða samninga við önnur ríki að eigin vali.
• ESB og Evra gefur okkur ramma til að ýta undir stöðugleika fyrir fyrirtæki. Meiri þátttaka en í EES. Tvöföld áhætta að vera með aðra mynt.
• Megum ekki raunverulega missa forræði yfir auðlindum.
• Best að taka einhliða upp annan gjaldmiðil og ná stöðuleika utan ESB.
• Stöðugt verðlag.
• Þarf að skoða betur þá bresti sem eru í Evrópusambandinu í dag.
• Aukinn skriffinnska.

Eftir umræður vinnuhópa á vegum málefnahópsins um atvinnuvegi var ákveðið að leita eftir svörum við frekari spurningum frá hagsmunaaðilum atvinnuveganna. Talið var mikilvægt að fá fram skýra afstöðu hagsmunaaðila atvinnuveganna varðandi aðra möguleika en Evruna og ESB aðild.  Hagsmunaaðilar voru beðnir um að tilgreina hvaða kost þeir telja helst koma til greina sem grunn að framtíðastefnu Íslands í peningamálum. Flestir nefna aðild ESB og upptaka Evru í kjölfarið (sjá nánar svör hér á eftir).

 

Svör við viðbótarspurningum sendar hagsmunaaðilum atvinnuveganna (f.skj.4).

1. Valkostir varðandi framtíðastefnu Íslands í peningamálum.

·         Aðild að ESB og upptaka Evru í kjölfarið

·         Einhliða upptaka Evru

·         Einhliða upptaka annars gjaldmiðils en Evru:

o   US$

o   GBP

o   Svissneskur franki

o   NOK

o   JPY

o   Aðrir kostir?

·         Myntráð

·         Upptaka annars gjaldmiðils í samstarfi við önnur þjóðríki/seðlabanka.

·         Halda íslensku krónunni

o   Flot

o   Fastgengi

·         Önnur leið – hver?

Svör:

·         Flestir styðja aðild að ESB og upptöku Evrunnar.  Má þar nefna SI, SVÞ, FÍS, SFF og NSA.

·         SAF telur upptöka Evru vera aðal atriði.

·         LÍÚ og SF vilja einhliða upptöku annars gjaldmiðils. Skiptar skoðanir um hvern en flestir aðhyllast evru eða dollurum.

·         Bændasamtökin nefna myntráð.

·         SA tekur ekki afstöðu til þessarar spurningar.

2.       Teljið þið að framtíðarhorfur ESB og framtíðarsýn ykkar greinar samræmist til lengri tíma litið? Vinsamlegast tilgreinið helstu þætti.

?  Flestir telja að framtíðarhorfur ESB og framtíðarsýn þeirra greina samræmist:

?  SI metur þetta þannig að Evrópusambandið sé samfélag fullvalda ríkja sem eru sífellt að skoða og endurmeta samstarf sitt á grundvelli sameiginlegra hagsmuna sinna. Ekkert bendir til þess að ESB sé að þróast með þeim hætti að samræmist ekki hagsmunum iðnaðarins. Eitt af kjarnaviðfangsefnum ESB er að ýta undir samkeppnishæfni atvinnulífs aðildarríkjanna.

?  SVÞ telur að það sem vegur þyngst í því sambandi  og  mikilvægast er fyrir atvinnulífið er að vera aðili að öflugu myntbandalagi og vera þar með laus undan þeirri gengis- og gjaldeyrisáhættu sem hefur gert vandann sem nú er við að glíma, miklu verri en ella.

?  FÍS metur stöðuna þannig að við verðum að fá stöðugleika og hann fáum við með inngöngu í ESB og upptöku Evru.  Viðskipti verða þægilegri og ódýrari og á það við um bæði inn-og útflutning þar sem að gengisáhætta myndi hverfa og álag vegna myntbreytinga myndi falla niður.   Verðbólga sem og vextir yrðu „eðlileg“, þ.e. 2-6% en ekki 18-26% eins og er hjá okkur í dag.  Hagur fyrirtækja sem og heimila myndi batna.  Verðlag myndi lækka, mest á matvælum og áfengi og ferðamannastraumur aukast.  Útlendingar þyrftu ekki að vera hræddir við að fjárfesta hér á landi vegna sveiflna á gengi krónunnar.

?  SAF metur stöðuna þannig að almennt fari þetta ágætlega saman, þó höfum við engar forsendur til þess að spá fyrir um framtíð ESB.

?  NSA telur að fyrir nýsköpun og uppbyggingu og rekstur sprotafyrirtækja er ótvírætt margfalt meiri ávinningur að vera innan ESB en utan.

?  SFF telur að sú djúpa fjármálakreppa sem nú ríður yfir heiminn, endurspeglar mikilvægi þess fyrir fjármálamarkaði ríkja að vera hluti af stærri heild jafnt í orði sem á borði.  Sem hluti af stærri heild mun íslenskur fjármálamarkaður verða alvöru valkostur fyrir erlend fjármálafyrirtæki, sem ætti að styðja við virka samkeppni á íslenskum fjármálamarkaði til framtíðar. 

?  SA hefur hvorki skoða sérstaklega né borið saman hvort framtíðarhorfur ESB og framtíðasýn SA samræmist.

?  Sjávarútvegurinn og landbúnaðurinn eru hins vegar á því að framtíðarsýnin samræmist ekki:

·         LÍÚ og SF segir: Nei. Fiskveiðistefna Evrópusambandsins er ósamrýmanleg þeirri stefnu LÍÚ og SF að ekki komi til álita að yfirráð og stjórn fiskveiða séu í höndum annarra en Íslendinga.

?  Bændasamtökin: Landbúnaðarstefna ESB hefur tekið miklum breytingum á undanförnum árum. Árið 2003 var tekin ákvörðun um grundvallarbreytingar sem byggja á að styrkir til landbúnaðar greiðast út á land án þess að skylda sé um framleiðslu. Á móti er krafa um að landi sé haldið í góðu landbúnaðarhæfu ástandi ásamt fleiri skilyrðum um góða búskaparhætti. Ljóst er að stækkun ESB til austurs kallar á áframhaldandi breytingar til að laga útgjöld til þessa málaflokks að þessari þróun.  Með fjölgun aðildarlanda þar sem  hærra hlutfall vinnuafls er í landbúnaði en gerist í “gömlu” ESB ríkjunum, má þess vænta að þessi þróun haldi áfram. Sjónarmið um að einstök ríki eigi að efla sinn landbúnað og matvælaframleiðslu m.a. sem þátt í matvælaöryggi, atvinnustefnu og menningu láta á móti undan síga. Landbúnaður á norðlægum slóðum þar sem framleiðsluskilyrði eru oft óhagstæðari en sunnar í álfunni verður þannig smám saman háður afstöðu ekki aðeins viðkomandi ríkis til að leita sérlausna fyrir hann heldur og vilja sívaxandi fjölda aðildarlanda til að fallast á slíkar sérlausnir. Við teljum því heppilegast að starfsumhverfi íslensks landbúnaðar sé mótað af íslenskum stjórnvöldum.

 

 

3.       Teljið þið að innleiðing Lissabon samkomulagsins muni hafa jákvæða áhrif eða neikvæða áhrif á grein ykkar til lengri tíma litið?

?  Flestir telja að það hafa jákvæða áhrif:

?  SI telur að ekki verður séð að Lissabon-samkomulagið muni hafa afgerandi áhrif á iðnaðinn. Ætla má að þau verði þó frekar jákvæð en neikvæð þar sem verið er að auka skilvirkni, efla lýðræði og skilgreina betur valdsvið  og valdaskil stofnana ESB og aðildarríkjanna.

?  SVÞ telur að þau almennu markmið sem sett voru í Lissabon samkomulaginu hafa tvímælalaust jákvæð áhrif á verslun og þjónustu. Þar vegur þyngst að það markmið að efla samkeppnishæfni.

?  FÍS telur að áhrifin verði jákvæð.

?  SFF telur að Lissabon samkomulagið, sem grundvallast á nýsköpun og þekkingaruppbyggingu, snýr að litlu leiti beint að fjármálageiranum þótt vissulega skipti þeir þættir máli í þeirri atvinnugrein eins og öðrum. Það sem mun skipta fjármálageirann meira máli eru þættir sem snúar að sameiginlegri stjórnun peningamála og regluumgjörð fjármálastarfsemi. Í því sambandi skiptir Lamfalussy vinnan m.a. miklu máli.

?  NSA telur að Lissabon samkomulagið muni hafa mjög jákvæð áhrif á starfsramma greinarinnar.

?  SA tekur ekki afstöðu: Innleiðing Lissabon sáttmálans er enn í óvissu. Verði sáttmálinn innleiddur er það sagður einlægur ásetningur ESB að beina kröftum sambandsins í mun ríkari mæli að aðkallandi málefnum í þágu einstaklinga og fyrirtækja s.s. orku- og umhverfismálum, auknum hagvexti og atvinnusköpun, aukinni virkni  innri marðkaðar ESB, alþjóðavæðingu, frekari stækkun ESB,vörnum gegn skipulagðri glæpastarfsemi o.fl.  Of snemt er að segja hvort að af þessum áformum ESB verður og því ekki tímabært að meta sérstaklega hugsanleg áhrif sáttmálans hér á landi.

?  Bændasamtökin telja að innleiðing Lissabon sáttmála Evrópusambandsins muni hafa neikvæð áhrif á íslenskan landbúnað og byggð í dreifbýlinu. Áhrif smáríkja minnka innan ESB þar sem Ísland mun ekki hafa fastan fulltrúa í framkvæmdastjórn sambandsins öll ár, atkvæðavægi Íslands verður minna í ráðherraráðinu (miðað við núverandi sáttmála) og stofnanir ESB fá aukið vald á kostnað einstakra ríkja. Neitunarvald ríkja minnkar til muna þegar ákvarðanir um landbúnaðar- og sjávarútvegsmál verða teknar í auknu mæli með svonefndu samráðsákvörðunarferli (e. co-decision procedure) innan ESB í samræmi við Lissabon sáttmálann. Framkvæmdastjórnin fær aukið vald til að gera viðskiptasamninga fyrir hönd aðildarríkja án þess að þau geti haft mikil áhrif á það ferli. Þá er kveðið á um það í nýja sáttmálanum að eitt af lykilmarkmiðum ESB verði afnám viðskiptahindrana í alþjóðlegum viðskiptum sem mun gera Íslandi ómögulegt að tryggja matvæla- og fæðuöryggi landsins með innlendri matvælaframleiðslu. Í raun þýðir þetta að Ísland mun hafa hverfandi áhrif á mótun hinnar sameiginlegu landbúnaðarstefnu ESB (CAP) eftir að inn í sambandið er komið. Í þessu sambandi er rétt að benda á að ESB hefur umbylt CAP á síðustu 15 árum án breytinga á sáttmálum eða aðildarsamningum ESB. Þess vegna skiptir áhrifaleysi Íslands um landbúnaðarmál innan ESB sköpum fyrir hagsmuni íslensks landbúnaðar til lengri tíma litið.