Um hvað snýst aðild að Evrópusambandinu? Spurningar og svör
Á næstunni er líklegt að þjóðin fari vandlega yfir kosti og galla við það að ganga í Evrópusambandið. Vandinn við umræðuna er tvíþættur. Annars vegar þekkir fólk ekki nægilega vel hvaða breytingar slík aðild hefði í för með sér og hins vegar eru menn svo fastir í sinni afstöðu að rök fá þar engu hnikað. Engu að síður er þekking á sambandinu grundvöllur undir upplýstri ákvarðanatöku, hver sem afstaða manna endanlega verður.
Hér verður þess freistað að draga fram svör við þeim spurningum sem heyrst hafa. Stundum eru þær settar fram í fullyrðingaformi. Að mestu styðjast svörin við skýrslu Evrópunefndar forsætisráðherra. Nefndin starfaði undir forystu Björns Bjarnasonar og skilaði skýrslu sinni í mars 2007. Sumt kann að hafa breyst síðan þá en meginatriðin eiga þó enn við.
Aðalatriðin
Sp: Um hvað munu aðildarviðræður Íslands við ES einkum snúast?
Sv: Í skýrslunni er farið yfir undanþágur og sérlausnir sem aðildarríki ES hafa samið um, auk þess sem fjallað er um helstu álitamál varðandi hugsanlega aðild Íslands að ES, þar á meðal upptöku evrunnar og sjávarútvegs- og landbúnaðarmál.
Sp: Að hve miklu leyti hafa Íslendingar þegar gengið inn í umhverfi ES?
Sv: Halldór Ásgrímsson, þáverandi utanríkisráðherra, sagði í ræðu sem hann hélt árið 2002 að Ísland hefði tekið yfir um 80% af löggjöf ES, á grunni EES-samningsins og Schengen-samningsins. Rúmlega 20% þeirra laga sem Alþingi samþykkir eru afleiðing af EES-samningnum (21,7% á árunum 1993-2005).
Sp: Getum við ekki einfaldlega samið um breytingar á EES-samningnum til þess að mæta okkar hagsmunum?
Sv: Innan ES er ekki vilji til þess að gera efnislegar breytingar á gildisviði EES-samningsins og tillögum Íslands um uppfærslu EES-samningsins, með hliðsjón af breytingum á stofnsáttmála ES, var hafnað af framkvæmdastjórn ES í samningaviðræðum í tengslum við stækkun EES til nýrra aðildarríkja ES árið 2004.
Sp: Ráða Íslendingar einhverju í svona stóru bandalagi?
Sv: Samkvæmt skýrslu nefndarinnar er lykilatriði við að tryggja áhrif við mótun ákvarðana góður og vel skipulagður undirbúningur heima fyrir þar sem bestu sérfræðingar á hverju sviði væru nýttir og sérfræðiþekkingin sett fram á fagmannlegan hátt á réttum tíma. Það hefði sýnt sig við mótun og töku ákvarðana að ekki skipti máli fyrir framkvæmdastjórn ES hvaðan góð ráð kæmu, því markmiðið væri að taka vandaðar ákvarðanir. Þá var einnig bent á það að í sumum málum gæti verið mikilvægt til árangurs að stofna til bandalags með öðrum þjóðum.
Sp: Hvað tekur það langan tíma að fá aðild?
Sv: Á fundi sem nefndin átti með Olli Rehn, sem fer með stækkunarmál í framkvæmdastjórn ES, kom fram að samningaviðræður við lítil ríki hefðu ekki kallað á mikinn mannafla og líklega þyrfti ekki fleiri en 4-5 starfsmenn til að hefja aðildarviðræður við Ísland. Hægt væri að ljúka samningaviðræðunum sjálfum á innan við ári. Hins vegar gæti undirbúningur og afgreiðsla heima fyrir lengt tímann. Hjá Finnum tók ferlið frá því að þeir sóttu um aðild þangað til þeir fengu hana rúmlega tvö og hálft ár.
Sp: Lendum við ekki á eftir öðrum í biðröðinni?
Sv: Olli Rehn sagði væntanlega auðvelt að fara í slíkar viðræður án tillits til annarra ríkja sem sótt hefðu um aðild, það væri engin biðröð sem Ísland þyrfti að fara í og það ætti ekki skipta máli hvernig staðan væri í samningaviðræðum við önnur umsóknarríki.
Sérmál og undanþágur
Sp: Forsætisráðherra sagði í RÚV 6. desember sl. að honum þætti koma til greina að óskað yrði eftir aðildarviðræðum að Evrópusambandinu. Hann sagði þó að gæta þyrfti hagsmuna íslendinga en ef hægt yrði að koma á samningi sem tæki tillit til þjóðarhagsmuna og auðlinda landsins, væri það eitthvað sem mætti skoða. Höfum við eitthvað svigrúm?
Sv: Almennt virðist nokkuð algengt að í aðildarsamningum sé samið um tímabundnar undanþágur eða aðlögunarfresti, t.d. frest til að innleiða tiltekna löggjöf ES eða til að afnema reglur sem ekki eru í samræmi við stofnsáttmála eða löggjöf ES. Í samningaviðræðum fyrir stækkun ES árið 2004, þegar 10 ríki Mið- og Austur-Evrópu gengu í sambandið, var til að mynda samið um tímabundin aðlögunartímabil í fjöldamörgum tilvikum. Oftast var þar um að ræða 3-7 ára aðlögunartímabil, en einnig voru dæmi um allt upp í 10-13 ára aðlögunartímabil.
Sp: Hvað um varanlegar undanþágur?
Sv: Af hálfu ES er lögð áhersla á að engar undanþágur séu veittar í aðildarsamningum enda er markmiðið að sem mest lagalegt samræmi ríki innan ES. Komi upp vandamál vegna ákveðinnar sérstöðu eða sérstakra aðstæðna í umsóknarríki er þó reynt að leysa málið með því að semja um tilteknar afmarkaðar sérlausnir.
Sp: Eru einhver dæmi sem Íslendingar gætu nýtt sér?
Sv: Malta og Lettland sömdu um tilteknar sérlausnir í sjávarútvegi í aðildarsamningum sínum, sem fela í sér sérstakt stjórnunarsvæði fiskveiða á tilteknum svæðum, en þær lausnir byggja á verndunarsjónarmiðum. Loks ber að nefna að hægt er að semja um tilteknar undanþágur, aðlaganir og sérlausnir fyrir einstök aðildarríki við setningu tilskipana og reglugerða ef tilskilinn meirihluti er fyrir slíku. Sem dæmi má nefna að á sviði fiskveiða gilda t.d. sérstakar reglur í kringum Hjaltlandseyjar.Einnig hafa sérstakar reglur gilt um veiðar í Miðjarðarhafi, í Eystrasalti og umhverfis Orkneyjar. Sérfræðingar telja ólíklegt að öll fiskveiðilögsaga Íslands gæti fallið undir þau sjónarmið, en hugsanlega hluti hennar.
Sjávarútvegur
Sp: Fengju önnur ríki ekki óheftan aðgang að veiðum við Ísland um leið og þjóðin gengi í ES?
Sv: Nei. Svonefnd regla um hlutfallslegan stöðugleika byggir á því að miðað er við reynslu undangenginna ára þegar kvótum á einstökum svæðum er úthlutað? Vegna þess að Íslendingar hafa veitt nánast einir innan 200 mílna undanfarin þrjátíu ár fengju þeir allan kvótann samkvæmt þessari reglu.
Sp: Heldur þessi regla?
Sv: Noregur fékk í aðildarsamningi sínum (sem felldur var í þjóðaratkvæðagreiðslu) samþykkta sérstaka yfirlýsingu um mikilvægi reglunnar um hlutfallslegan stöðugleika. Sjávarútvegssérfræðingar framkvæmdastjórnar ES bentu nefndinni á að Ísland þyrfti væntanlega að undirstrika mikilvægi reglunnar í svipaðri yfirlýsingu, bókun eða sérákvæði til að tryggja sig gagnvart hugsanlegum breytingum, þó ólíklegt væri að slíkar breytingar yrðu. Almennt væru slíkar meginbreytingar heldur ekki gerðar nema í sátt við þau aðildarríki sem hefðu verulegra hagsmuna að gæta í viðkomandi máli.
Sp: Hver eru ákvæði fiskveiðistjórnarreglurnar?
Sv: Ráðherraráð ES tekur ákvörðun um leyfilegan hámarksafla aðildarríkjanna á grundvelli tillagna frá framkvæmdastjórninni, sem byggir sínar tillögur á ráðleggingum nefndar sem í sitja vísindamenn aðildarríkjanna. Framkvæmdastjórnin getur einnig leitað eftir ráðgjöf frá sérstökum svæðisbundnum ráðgjafaráðum (Regional Advisory Councils). Nokkuð er um það að farið sé fram úr tillögum vísindamanna, aðallega á grundvelli félags- og efnahagslegra ástæðna. Ákvörðunin færist því frá sjávarútvegsráðherra Íslands til ráðherraráðs ES, en það styðst væntanlega við ráðgjöf Hafrannsóknarstofnunar eins og ráðherrann nú.
Sp: Mættu erlendir aðilar fjárfesta í sjávarútvegi á Íslandi?
Sv: Ólíklegt er að hægt yrði að viðhalda banni við eign útlendinga á sjávarútvegsfyrirtækjum ef Ísland gengi í ES, en hugsanlega væri þó hægt að halda þeim tímabundið, auk þess sem hægt væri að setja ákveðin skilyrði um efnahagsleg tengsl við Ísland.
Sp: Hvað skilyrði væru það?
Sv: Bretar hafa sett eftirfarandi reglur gegn því sem nefnt er „kvótahopp" eða tilflutningur á aflaheimildum milli ríkja:
1. Landa þarf a.m.k. 50% aflans í Bretlandi, eða
2. a.m.k. 50% áhafnar þurfa venjulega að vera búsett á bresku strandsvæði (UK coastal area), eða
3. verulegur hluti útgjalda útgerðar skips þarf að eiga sér stað á bresku strandsvæði, eða
4. sýna þarf fram á efnahagsleg tengsl með öðrum hætti (m.a. með samsetningu framangreindra þátta), til hagsbóta fyrir íbúa sem háðir eru fiskveiðum og tengdum greinum.
Þessar reglur hafa verið samþykktar af ES og má því ætla að sambærilegar reglur væri hægt að setja hér á landi til þess að hindra flutning kvótans til annarra ríkja.
Myntsamstarfið
Sp: Hvers vegna hafa Íslendingar áhuga á því að taka upp aðra mynt?
Sv: Almennt myndi það auka stöðugleika í viðskiptum að hafa hér viðurkennda alþjóðlega mynt. Margir telja að erlendir fjárfestar vilji ekki festa fé hér á landi vegna óvissunnar um verðgildi krónunnar.
Í kjölfar bankahrunsins er landið orðið nær lokað og brýtur reyndar eins og er eina af meginstoðum fjórfrelsis EES-samningsins um frjálsan flutning fjármuna vegna þess að ekki er heimilt að skipta íslenskum krónum í erlendan gjaldeyri nema að uppfylltum ströngum skilyrðum.
Sp: Hvers vegna evru en ekki aðra mynt? Hvað um Bandaríkjadal, norska krónu eða svissneskan franka?
Sv: Evrusamstarfið er eina alþjóðlega myntbandalagið sem stendur aðildarríkjum opið. Nefndin segir í skýrslu sinni: „Raunhæfir kostir Íslands í peningamálum eru að flestra mati einungis tveir, annars vegar núverandi fyrirkomulag og hins vegar upptaka evru samhliða aðild að ES og EMU. Ísland gæti reyndar fræðilega séð tekið upp evruna einhliða eða með sérstöku samkomulagi við ES, en báðir þeir kostir verða í reynd að teljast óraunhæfir." Evrópa er aðalviðskiptasvæði Íslendinga í milliríkjaviðskiptum.
Sp: Hvers vegna tökum við evruna ekki upp einhliða fyrst það er tæknilega hægt?
Sv: Ásgeir Jónsson segir í Markaðinum 3.12.: „Einhliða upptaka annarrar myntar hjá skuldsettri þjóð sem á takmarkaðan gjaldeyrisforða og nýtur ekki lánstrausts erlendis er aftur á móti stórvarasöm, svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Ástæðan er sú að lausafé hagkerfisins verður þá ytri stærð og veltur gjaldeyrisvarasjóði landsins sem varpað er sem grunnfé út í bankakerfið. Það grunnfé getur síðan auðveldlega dregist út úr landinu í millifærslum á milli bankareikninga hérlendis og til erlendra reikninga og þannig komið fjármálakerfinu í þrot nema íslenska ríkið taki ný erlend lán. Einhliða upptaka er því alls ekki sambærileg og inngöngu í myntbandalag Evrópu þar sem myntframboðið hérlendis yrði stutt af öllum seðlabönkum bandalagsins. Einhliða upptaka breytir heldur ekki því vantrausti sem hefur skapast í fjármálakerfinu."
Önnur mál
Sp: Gætum við þurft að taka upp mál sem Íslendingar eru almennt ósáttir við eins og bann við hvalveiðum og skylda til brottkasts á smáfiski?
Sv: Ólíklegt virðist að afstaða til hvalveiða innan ES breytist. Hins vegar gætu Íslendingar haft áhrif á reglur um brottkast útfrá umhverfisverndarsjónarmiðum. Um þetta er þó erfitt að fullyrða. Svarið er því já.
Sp: Hvað um embættismannakerfið og regluverkið. Munum við ekki týnast í kerfi sem er fjarlægt vettvangi?
Sv: Samræmdar reglur geta haft sína kosti, til dæmis um það að ákveðin grunngildi séu virt. Hins vegar verður því ekki neitað að kerfið er stórt. Á móti kemur að flestir virðast sammála um að á vegum ES vinni mjög margir færir menn á sínum sviðum.
Sp: Hvað um landbúnaðinn?
Sv: Íslendingar laga sig að reglum ES verði frumvarp um matvæli sem lagt hefur verið fram af landbúnaðarráðherra samþykkt af Alþingi. Þetta getur haft áhrif á bændur sem þurfa að laga sig að aukinni samkeppni. Neytendur fá hins vegar meira vöruúrval og væntanlega lægra verð á vörum.
Sp: Er ekki líklegt að atvinnuleysi aukist hér á landi ef við göngum í ES?
Sv: Meginástæðan fyrir atvinnuleysi í Evrópulöndum eru ósveigjanlegar reglur á vinnumarkaði. Þær eru ekki hluti af ES-samstarfinu og eru misjafnar eftir löndum. Danir sem hafa reglur líkastar Íslendingum búa nú við innan við 2% atvinnuleysi.
Athugasemdir
Það sem Benedikt segir hér að framan um gjaldmiðilsmál, undir fyrirsögninni Myntsamstarfið, er að miklu leyti rangt. Þetta á þó ekki við um svar hans við fyrstu spurningunni. Hann hefur sínar upplýsingar að mestu úr skýrslu Evrópunefndar forsætisráðherra (EvrópunefndF), auk þess sem hann hefur eftir Ásgeiri Jónsyni (ÁsgeirJ) sem birtist í Markaðinum 3.12.
2. Hvers vegna evru en ekki aðra mynt?
Hvað um Bandaríkjadal, norska krónu eða svissneskan franka?
Benedikt: "Evrusamstarfið er eina alþjóðlega myntbandalagið sem stendur aðildarríkjum opið."
Þetta er mjög villandi fullyrðing, þar sem Íslendingum er engin þörf á aðild að "alþjóðlegu myntbandalagi", hvort sem við stöndum innan eða utan ESB. Aðildarríki ESB geta til dæmis ennþá hagað sínum gjaldmiðilsmálum á þann hátt sem þau óska, hvað sem síðar verður.
EvrópunefndF: "Raunhæfir kostir Íslands í peningamálum eru að flestra mati einungis tveir, annars vegar núverandi fyrirkomulag og hins vegar upptaka evru samhliða aðild að ES og EMU."
Þessi fullyrðing er óskiljanleg, hún er svo á skjön við allar staðreyndir. Maður spyr sig hvaðan svona vitleysa er ættuð. Eins og Benedikt sagði réttilega:
"Almennt myndi það auka stöðugleika í viðskiptum að hafa hér viðurkennda alþjóðlega mynt. Margir telja að erlendir fjárfestar vilji ekki festa fé hér á landi vegna óvissunnar um verðgildi krónunnar."
Í þessum málflutningi, rekur sig hvað á annars horn. Núverandi fyrirkomulag með fljótandi Krónu, er algjörlega óverjandi. Menn ættu bara að líta til ástandsins þessa dagana, sem er skilgetið afkvæmi Krónunnar og Seðlabankans. Fortíðin sannar, að fljótandi (floating currency) og tyllt (pegged Currency) eru ávísanir á efnahagslegar hamfarir. Hvort tveggja eru tæki seðlabanka og á þeim er í raun enginn munur.
Eini raunhæfi kostur okkar er að taka upp fasta (fixed currency) tengingu gjaldmiðils okkar og það er bara hægt að gera með fyrirkomulagi sem nefnt er Myntráð. Við gætum tengt hann Evru, en mun betri kostur er tenging við USD. Það er einnig möguleiki að taka upp USD eða Evru sem innlendan gjaldmiðil, en kostnaður við að kasta okkar gjaldmiðli er mikill og líklega um 1,5 milljarðar Króna á ári. Að auki má benda á þjóðernislega afstöðu margra til eigin gjaldmiðils.
Þeim sem hafa áhuga á hvernig Myntráð virkar, geta fengið nokkrar upplýsingar hér: http://altice.blog.is/blog/altice/entry/731502/
Því má bæta við að eftir festingu gjaldmiðils okkar við USD, munu öll okkar viðskipti verða í Dollurum. Evrópu-lönd munu þá einnig verða að veita okkur sambærileg viðskiptakjör og þau bjóða Dollarasvæðinu. Í dag verðum við að búa við mun lakari viðskiptakjör, vegna lítils markaðar og viðskiptaáhættu.
3. Hvers vegna tökum við evruna ekki upp einhliða fyrst það er tæknilega hægt?
ÁsgeirJ: "Einhliða upptaka annarrar myntar hjá skuldsettri þjóð sem á takmarkaðan gjaldeyrisforða og nýtur ekki lánstrausts erlendis er aftur á móti stórvarasöm, svo ekki sé dýpra í árinni tekið."
ÁsgeirJ: "Ástæðan er sú að lausafé hagkerfisins verður þá ytri stærð og veltur gjaldeyrisvarasjóði landsins sem varpað er sem grunnfé út í bankakerfið. Það grunnfé getur síðan auðveldlega dregist út úr landinu í millifærslum á milli bankareikninga hérlendis og til erlendra reikninga og þannig komið fjármálakerfinu í þrot nema íslenska ríkið taki ný erlend lán."
Hér kemur fram mikið skilningsleysi á upptöku erlends gjaldmiðils og fasttengingu undir Myntráði. Ásgeir virðist ekki gera sér grein fyrir, að til að baktryggja innlendan gjaldmiðil þarf "aðeins" 30 milljarða Króna í USD.
Þessi gjaldeyris-forði er varasjóður Myntráðsins og tryggir 100% skipti yfir í grunn-myntina (anchor currency). Myntráðið þarf ekki á lánstrausti erlendis að halda, svo framarlega sem varasjóðurinn er fyrir hendi. Varasjóðurinn er síðan settur í vinnu og safnar vöxtum í Bandarískum ríkisskuldabréfum. Líklegur hagnaður, eða mynt-gróði (seigniorage) verður 1,5 milljarðar á ári.
Engar líkur eru til að varasjóðurinn "dragist út úr landinu í millifærslum á milli bankareikninga hérlendis og til erlendra reikninga". Innlendi gjaldmiðillinn er skiptanlegur á föstu gengi, sem er 100% tryggt. Það eru því engar forsendur fyrir landflótta þessa fjármagns. Íslendska ríkið þarf ekki að taka erlend lán vegna Myntráðsins.
Ef ætlunin er að ræða fullveldismál/Evrumál á þeim nótum sem Benedikt gerir, mun það skapa klofningu og sundurþykkju, sem mun ná langt út fyrir raðir Sjálfstæðismanna. Þjóðin er ekki svo vitlaus að hún láti ljúga sig inn í ESB. Því miður er svo að sjá, sem blekkingar og rangfærslur séu dagskipun þeirra sem ráða för innan Sjálfstæðisflokksins. Þeir munu sjá, að almennir flokksmenn láta ekki svo auðveldlega blekkjast.
Mjög vel sett upp og skýrt hjá Benedikt
Hann vill leiða okkur inn í samband þessara þjóða. Til þess þarf að sannfæra marga.. Það vekur upp spurningar.
Sp: Hvaða ES, EE , Schengen lög og reglur gilda hér á landi?
Svar: Aðeins þær reglur sem hafa verið þýddar á íslensku.
Sp: Hvaða áhrif hefur ES aðild á heilbrigðisþjónustuna?
Svar: Mikið framboð er af "pappakassaheilbrigðisstarfsfólki" um alla Evrópu. Einstakingar sem hafa fengið allskonar viðurkenningar frá hinum og þessum netháskólum og jafnvel keypt "réttindi" í gegnum auglýsingar. Þetta er vandamál og hafa Norðurlöndin reynt að halda sjó í þessum málum en þau sem hafa gengið í ES hafa ekki afl til að sporna við þessu. Mörg ríki ES reka sína heilbrigðisþjónustu á fólki með þannig bakgrunn.
Sp: Hvaða áhrif hefur þessi ES umræða á efnahagsvanda þjóðarinnar?
Svar: Engar lausnir á núverandi efnahagsvanda er að finna í aðildarviðræðum eða aðid að bandalaginu. ES hefur alls ekki tekist að sigla sínum ríkjum framhjá vandræðum í efnahag.
Sp:Hvaða áhrif hefur þessi umræða á Sjálfstæðisflokkinn?
Svar: Það er greinilegt að flokkurinn er ekki undir það búinn að taka ákvörðun í þessu máli við núverandi kringumstæður. Nóg af öðrum verkefnum. Hver sem niðurstaðan verður þá verður hún slæm fyrir flokkinn.
Sp: Hvað getur Sjálfstæðisflokkurinn gert til að komast frá þessu máli án þess að skaða land og þjóð?
Svar: Fyrst samstarfsflokkurinn er tilbúinn í kosningar strax að loknum Landsfundi skulum við vera það einnig. Og gott betur. Boða til kosninga núna og ganga til kosninga með okkar stefnuskrá eins og hún verður eftir Landsfund. Kosningar verða þá aðalmál Landsfundar.. ekki aðild að ES.
Sp: Er ég að verða kverúlant?
Svar: Ef svo er þá hætti ég að koma með þessi innlegg.
Evrópu-krötum leiðist ekki að reyna að fegra sambandið sitt en ég sé að menn hafa nú þegar leiðrétt eitthvað af vitleysum í greininni. Það er í raun ótrúlegt hvað maðurinn fer frjálslega með „staðreyndir“.
Það er áhugaverð nálgun að benda í orð Halldórs Ásgrímssonar enda grunar mig að höfundur greinarinnar viti að Íslendingar taka einungis upp 6,5 prósent af heildar regluverki sambandsins ekki 80 prósent eins og Halldór hélt fram. Óheiðarleikinn verður vart skýrari hjá evrópukrötum en að vitna vísvitandi í rangfærslur annarra til að forðast það að ræða sannleikann.
Regluverk ESB er miklu meira og stærra en það íslenska og sambandið setur fleiri lög á hverju ári en Alþingi Íslendinga, hvernig getur það þá verið ef við tökum upp 21,7 prósent (raunveruleg tala er reyndar 17,2 prósent eins og sjá má hér http://www.forsaetisraduneyti.is/media/Ymislegt/Altingi_-_EES_tengd_loggjof.pdf) af regluverki EES að við séum að búin að taka upp 80 prósent af reglum og lögum sambandsins?
Látið er í veðri vaka að varanlegar undanþágur hjá Möltu og Letta geti verið fordæmi fyrir samninga Íslendinga við sambandið. Ég skora hins vegar á fólk að kynna sér þessar undanþágur í skýrslu http://www.forsaetisraduneyti.is/media/frettir/SkyrslaEvropunefndar-.pdf . Í grófum dráttum þá eru veiðar við Möltu um 800 tonn en 1,6 milljón tonn hjá Íslendingum og undanþága við Möltu gildir á 12 til 25 mílum við ákveðna tegund skipa. Öllum er því frjálst að veiða að þeim skilyrðum uppfylltum að vera á ákveðinni tegund báts. Stórar útgerðir í ESB hafa ekki sýnt því áhuga að fjárfesta í litlum bátum enda heildarveiðin lítil og svara varla kostnaði. Lettar er svipað dæmi en þar er um umhverfisvernd að ræða og einungis bátar með tiltekið vélarafl mega veiða og veiðin er lítil.
Það gleymist alveg í greininni þegar bent er á lausn Breta gegn kvótahoppi að Evrópudómstóllinn hafði áður hafnað lögum sem voru miklu strangari og eftir mikið þóf var sú lausn sem fram kemur í greininni samþykkt. Það er varla fyrirstaða að helmingur áhafnar þurfi að hafa skráð heimilisfang á Bretlandi og því hafa lögin ekki komið í veg fyrir kvótahopp. Já mikið rétt það gleymdist víst í greininni að benda á að einungis þarf að uppfylla eitt af skilyrðum laganna.
Ég skora á lesendur að kynna sér málið nánar t.d. með lestir skýrslu forsætisráðuneytisins um evrópusambandið en vitnað var í hana fyrr í þessu svari. Bara við þann lestur sést fljót hversu mörgum staðreyndum evrópukratar stinga undir stólinn.
Það er miskilningur hér í gangi.
Auðvitað er ekki hægt að heimfæra undanþágu Möltu beint uppá aðstæður á Íslandi. Aðalatriðið er að undanþága fékkst. Þeir fengu undanþágu sem hentaði þeirra aðstæðum og allir stóðu upp sáttir frá borði.
Fiskistofnar við Möltu eru að mestu sameiginlegir með öðrum ESB ríkjum (og ríkjum Afríku) Það gerir aðstæður eínnig alfrábrugðnar íslenskum aðstæðum.
Hvað merkir undanþáguatriði Möltu ? Jú, það að ekki er hægt að útiloka fyrirfram að íslenska lögsagan fengist skilgreind sem nokkurskonar sérstakt stjórnsýslusvæði.
Þegar veiðar í íslensku lögsögunni kæmu uppá borð í komandi aðildarviðræðum yrði að sjálfsögðu byggt á hryggjarstykki og grundvallaratriðinu í sjávarútvegsstefnu ESB: Hlutfallslegur stöðugleiki. Veiðireynsla. Alveg eins og var gert í norska samningnum 1994. Alveg nákvæmlega eins. Þar sem veiðiheimildir héldust óbreittar frá viðmiðunarárum.
Hvað það er sem er svo flókið að skilja þarna er beyond me.
Það þarf engan eldflaugasérfræðing til að sjá hvað hagsmunir ESB ríkjanna eru litlir þegar kemur að veiðum og fjárfestingum í 12 til 25 mílna lögsögu Möltu. Íslendingar veiddu 1.667.000 tonn árið 2005 en veiðar við Möltu voru um 800 tonn sama ár. Hagsmunaaðilar í Evrópu munu þrýsta gífurlega á að komast í Gullkistu Íslendinga, að ætla annað er óskhyggja.
Gefum okkur það samt að Íslendingar geti fræðilega séð fengið einhverja undanþágu. Hvers vegna ættum við að hefja samningaviðræður við ESB um slíkt og takmarka rétt okkar til veiða í íslenskri efnahagslögsögu og færa ákvörðunar vald veiða til Brussel þegar við höfum 100 prósent ákvörðunarvald yfir veiðum okkar í dag hlítum engum undanþágum nema okkar eigin?
Mér finnst þetta dálítið eins og ég færi að semja við nágranna minn um að deila notkun á bílnum mínum án þess að fá nokkuð í staðinn.
Ómar:
Ég geri mér grein fyrir því að sú staðreynd, að regla Evrópusambandsins um svokallaðar hlutfallslega stöðugar veiðar sé einungis hugsuð sem tímabundin ráðstöfum sem allt er opið á að afnema þegar aðstæður verða réttar og sem væri auðveldlega hægt að gera án aðkomu okkar Íslendinga þó við værum aðilar að sambandinu, hentar ekki þinni afstöðu til Evrópumálanna en þetta er engu að síður staðreynd sem ég hef sýnt þér ítrekað fram á hér á þessari heimasíðu, sbr. t.d. hér:
http://www.evropunefnd.is/almennt/article/2008/12/11/pistill-fra-kristjani-thor/
Í Grænbók framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins frá 2001 segir einfaldlega orðrétt á bls. 24:
„When the structural problems of the fisheries sector have been addressed and the economic and social situation within the sector has become more stable, it may be possible to reconsider the need to maintain the relative stability principle and the possibility of allowing market forces to operate in fisheries as in the rest of the EU economy.“
Já já, þetta er alveg dæmigert fyrir umræðuna frá ákveðinni hlið. Taka eina svona setningu úr sínu upprunalegu samhengi og reyna að magna upp draug. Gamli góði hræðsluáróðurinn kominn enn og aftur heill á húfi.
Nú hvað segir þarna í Græna Pappírnum ? Jú þetta:
"Relative stability
The principle of relative stability has, since 1983, provided assurances to the
Member States with regard to the share of quotas, thus avoiding annual repetitions of
a political debate on the allocation key, which would have made the decision-making
on TACs even more complicated. The application of the so-called Hague Preferences
has allowed some degree of flexibility to meet a number of specific requests from
certain areas, although such application has not been received favourably by all
Member States and fishermen concerned.
The Commission does not for the time being see any viable alternative principle
which could achieve the same results. The consultation process showed that this view
is widely shared throughout the Community. Therefore, there would be no need for a
radical revision of the existing system."
(Græni Pappír Brussel, 20.3.2001 bls. 23)
Hvað segir ?? Jú jú að almennt og vædlí samþykki sé um relative stability principle ! Og ekki séns að hægt væri að breita slíku grunnatriði !!
Svo er setningu skotið inn þarna fyrir aftan að hugsanlega í framtíðinni væri hægt að finna eitthvað nýtt upp sem tryggði sama markmið og hryggjarstykkið og drundvallaratriðið í CFP, relative stability principle.
Að ætla að breita slíku grundvallaratrið er alveg þvílíkt mál og verðu alls alls ekki fert með einfaldri reglugerð.
Það er ekki algilt að aðildarríki ESB séu með evru. Reyndar er nóg að benda á Breta og pundið í því sambandi. Þegar menn horfa til stuðnings Seðlabanka Evrópu er ljóst að hann vinnur með öðrum hætti en t.d. sá bandaríski innan BNA og sá íslenski hefur gert á Íslandi. Seðlabankar aðildarríkjanna hafa stutt sína banka þ.e. Þýski Seðlabankinn hefur stutt Þýska banka sérstaklega osfrv. Þetta er því ekki sá þrautavara stuðningur sem horft hefur verið til í sambandi við ESB.
Frá peningalegu sjónarhorni er hér lítið hagkerfi en opið og því hafa t.d. IMF mælt með þeim þeim kosti að taka upp dollar. Svartfjallaland hefur svo tekið evru upp einhliða með ágætum árangri. Vissulega er áhætta að taka einhliða upp dollar eða evru. Það er líka áhætta að vera með fljótandi krónu eins og við þekkjum. Svo er ennfremur áhætta að sækja um ESB eins og nýju aðildarríkin sem sum eru á leiðinni inn í evruna finna nú í kreppunni.
Eitt er víst með gjaldmiðlamálin: Sjónarmið manna eru ólík og því þarf að skoða málið nánar og rökstyðja skoðanir. Svo er rétt að skoða ESB burtséð frá gjaldmiðilsmálinu.
Ómar:
Það þarf varla að minna á hversu gríðarlegir hagsmunir eru í húfi fyrir okkur þegar sjávarútvegurinn er annars vegar. Það væri í bezta falli ábyrgðarlaust að fara inn í Evrópusambandið og framselja yfirráðin yfir auðlindinni í kringum landið í hendurnar á sambandinu í von um að einhverri reglu verði ekki breytt þrátt fyrir að fyrir liggi að aðeins sé um tímabundna reglu að ræða sem allt er opið á að afnema sem hægt væri án okkar aðkomu jafnvel þó við værum aðilar að Evrópusambandinu. Það er einfaldlega engin trygging í þessari reglu. Þess utan kæmi hún ekki í veg fyrir að yfirráðin yfir auðlindinni færðust til Brussel sem er miklu alvarlegra og stærra mál.
Stefán Már Stefánsson, lagaprófessor og sérfræðingur í Evrópurétti, og fleiri hafa bent á þá staðreynd að það þarf aðeins aukinn meirihluta í ráðherraráðinu til þess að breyta þessari reglu. Það er því m.a. hægt með einni atkvæðagreiðslu og án okkar aðkomu þó við værum aðilar að Evrópusambandinu. Þetta er ekki beinlínis flókin aðgerð. Lykilatriðið í textanum sem þú vitnar þarn til í Grænbókinni svokallaðri er þessi: "The Commission does not for the time being see any viable alternative principle which could achieve the same results." Það er nefnilega það, "for the time being". Allt kemur þetta niður á það sama, reglan um hlutfallslega stöðugar veiðar er tímabundin ráðstöfun og allt opið á að afnema hana þegar aðstæður verða réttar. Þvílíkt hryggjarstykki!
Nei, þetta er bara rangt hjá þér. Þessi málflutningur er alveg útí á túni. Þetta skiptir mestu máli í textanum:
"The Commission does not for the time being see any viable alternative principle
which could achieve the same results"
Enginn sjáanlegur möguleiki eða ný regla er gæti tryggt sömu niðurstöðu og relative stability principle. ESB samfélagið er sammála þessu nánst eins og það leggur sig.
Að halda því fram að hægt mögulega verði þessari reglu breytt með einni atkvæðagreiðslu er hlægilegur málflutningur og ekki bara úti á túni heldur lengst uppá engjum. Breytingar á reglunni jafngilti að sameiginleg fiskveiðistefna ESB væri lögð niður ! Það er bara þannig.
Sjávarútvegurinn er ekkert vandamál við inngönguí ESB. Smellpassar svoleiðis fyrir Ísland. (Ja, það er kannsi eitt sem gæti gerst að erfiðara gæti orðið að selja burt mannréttindi íbúa sjávarbyggða á Íslandi. En eins og vitað er hefur það þótt nokkuð flott á Íslandi að sjóða mannréttindi hinna dreifðu byggða á skilti uppí mastri á fiskiskipum og láta það svo ganga kaupum og sölum eftir því sem greifunum hentar best í það og það skiptið. Alveg hugsanlegt að ESB gerði athugasemd við þetta mannréttindabrot)
Það er miklu frekar landbúnaðurinn sem ætti að beina augum að. Eg er soldið hræddur um að menn klikki á að standa vörð þar.
Sko, Hjörtur, það sem þú ert að flaska á er að þó eitthvað sé "tæknilega hægt" þá er það í þessu tilfelli, algjörlega óraunhæfur möguleiki miðað við núverandi ástand og um alla sjáanlega framtíð. Í rauninni er staðan þannig að núverani regla styrkist bara og styrkist og við inngöngu eða stuttu eftir geta íslendingar jafnvel beitt sér fyrir að umrædd regla fái bæði belti og axlbönd og kaðal til að gera þig ánægðan.
Það er náttúrulega endalaust hægt að koma með EF spurningar. Hvað td. ef Alþingi íslendinga samþykkir lög um að leyft verði að kvóti verði seldu úr landi ? Það er alveg tæknilegur mögueiki. Alþingi gæti afgreitt það á einni nóttu ! Hvað þá ? Eigum við kannski að ræða þann möguleika. Ja, við gætum það alveg eins og að ræða reguna um hlutfallslegan stöðugleika á þeim nótum sem þú gerir.
Það er ekki raunhæfur möguleiki á að reglunni verði breytt í sjáanlegri framtíð.
"The reformed EU Common Fisheries Policy: Achievements and challenges
Iceland, 7th February 2007
Mr Michael Köhler
Every Member State is entitled to a predictable share of the stocks on the basis of its historical catches, which in EU jargon is called the principle of relative stability.
Relative stability is one of the pillars of the Common Fisheries Policy.
Whereas in principle every EU vessel has access to all EU waters, it does not automatically have the right to fish everywhere. In order to be allowed to fish, the flag state and the vessel first need a quota.
However, fishing opportunities are allocated among the Member States in such a way so as to ensure the relative stability of the fishing activities of each Member State for each stock concerned.
The principle of relative stability, based in particular on historical catch levels, means maintaining a fixed percentage of authorised fishing effort for the main commercial species for each Member State. To give you a practical example: Even 20 years after Spain and Portugal entered the European Community, regardless of the four freedoms of the EU single market, neither Iberian Member State has a quota to fish for commercial species in the North Sea or the Baltic Sea.
Relative stability gives preference to traditional fishing activities and neighbouring regions that are most dependent on fishing. This is a principle in EU law, confirmed on several occasions by the European Court of Justice. It has been maintained during all EU enlargement exercises in the past 30 years.
http://www.esb.is/seminar/Reformed_EU_CFP.htm
Það er mikið gert með það af andstæðingum ESB umsóknar að hið svokallaða "hlutfallslegur stöðugleiki" sé bara ákvæði sem hægt sé að breyta og því sé engin "trygging" fyrir því að við Íslendingar munum einir sitja að veiðum hér við land er fram líður.
Ef ákvæðinu yrði breytt á einhvern hátt er ekki þar með sagt að það kæmi okkur illa. Þetta ákvæði virkar nefnilega í báðar áttir. Og í ljósi mikilvægis sjávarútvegsins fyrir íslensku þjóðina; yrðu þá ekki meiri líkur en minni að við nytum góðs ef því ef ákvæðinu yrði breytt? Að það gæti t.d. opnað fyrir þann möguleika að íslenskar útgerðir gætu sótt annað ef aflabrestur yrði hér við land? Annað eins og það hefur nú gerst - og þá naut síldarflotinn góðs af því að geta farið í Norðursjóinn sællar minningar.
Í því ljósi að við erum ekki að veiða nema 10% af heildar fiskveiðum Evrópuþjóða, tel ég augljóst að stækkunarmöguleikar íslenskra útgerða eru allir fyrir utan íslensku landhelgina - og innan þeirra hjá ESB.
Bæta við athugasemd
Háaleitisbraut 1 - 105 Reykjavík - 515 1700