
Í þessari grein er reynt að draga upp einfalda mynd af stöðu fiskveiðimála innan ESB og hugsanleg aðildarumsókn Íslendinga skoðuð í því samhengi.
Markmið ,,sameiginlegu sjávarútvegsstefnu” Evrópusambandsins er að tryggja sjálfbærar veiðar, sem í raun felur í sér að miða þær við Maximum Sustainable Yield (MSY), þ.e.a.s. að veiðimagn sé miðað við hámarks afrakstur fiskistofna. Sá grunnur muni skila hámarks framleiðni í greininni og þar með hámarka tekjur þeirra sem byggja lífsafkomu sína á veiðum, tryggja réttláta skiptingu fiskveiðiarðsins ásamt því að gæta hagsmuna íbúa strandsvæða og neytanda.
Einn hluti sameiginlegu fiskveiðistefnunnar er svo kallaður ,,hlutfallslegur stöðugleiki” þar sem fiskveiðikvótum hefur verið fyrirfram skipt milli fiskveiðiþjóða ESB, í svokallaða landskvóta. Þetta þýðir í raun og veru að ef auka á þorskveiðar í Eystrarsalti þarf einnig að auka þær í Norðursjó en um þetta er ágæt sátt innan ESB. Í þessu sambandi er rétt að hafa í huga að núverandi fiskveiðiþjóðir ESB eru allar tengdar innbyrðis og ekkert ríki hefur í raun aðskilið vistkerfi með staðbundnum stofnum. Veiðimagn er ákveðið þannig að framkvæmdastjórnin vinnur með sjö svæðaráðum, sem stofunuð voru 2002, til að taka meira tillit til einstakra svæða og breytileika í vistkerfum. Þessi svæði eru; Eystrasalt, Miðjarðarhaf, Norðursjór, Norðvestur hafsvæðin, Suðvestur hafsvæðin, sértakt svæði fyrir uppsjávarfiska og síðan fyrir fjarlægari veiðisvæði.
Framkvæmdastjórn ESB leggur til veiðikvóta við Ráðherraráðið í samráði við Svæðaráðin eftir samráð við hagsmunaaðila og vísindamenn. Ráðherraráðið, í þessu tilfelli sjávarútvegsráðherrar ESB, hafa síðan tekið ,,pólitíska” ákvörðun um magn sem er miklu hærra en ráðleggingar segja til um enda standa fiskistofnar afar illa vegna ofveiði. Rétt er að benda á að ESB þarf að hafa samráð um aflamagn við þjóðir sem eru utan Sambandsins en liggja að sameiginlegum hafsvæðum, sem flækir málin enn frekar.
Allir sem stundað hafa sjómennsku vita að ekki er alltaf hægt að velja tegund í veiðarfæri, t.d. ef róið er á humar þá kemur alltaf einhver þorskur með. ESB leysir þetta vandamál með því að skikka sjómenn til að henda meðafla fyrir borð (nánast allur fiskur drepst sem tekin er um borð í veiðiskip) ásamt undirmálsafla. Auk ákvarðanatöku um heildarkvóta og skiptingu hans á milli aðildarríkjanna tekur Evrópusambandið ákvarðanir um ýmsar aðrar takmarkanir á veiðum svo sem um lokun svæða, um leyfileg veiðarfæri o.s.frv.
Fiskveiðiþjóðum ESB er síðan frjálst að ráðstafa sínum landskvótum ásamt því að stjórna fiskveiðieftirliti. Þetta er liður í því að ákvörðun um framkvæmd sé tekin eins nálægt þeim aðilum sem þær varða, svo kölluð; ,,nálægðarregla”. Að sjálfsögðu þurfa viðkomandi ríki að upplýsa Evrópusambandið um framkvæmdina sem síðan fylgist með að lágmarks kröfum ESB sé fullnægt. Mikill munur er á milli aðildarríkja hvernig kvótum er úthlutað. Í raun er það býsna opið og hægt að velja um margar aðferðir s.s. ríkiskvóta, svæðisbundna kvóta, kvótar á framleiðendur, einstaklingsbundnir kvótar, jafnvel framseljanlegir einstaklingskvótar (Individual Transfeable Quotas). En viðkomandi ríki verða þó að gæta þess að ganga ekki gegn reglum ESB til að mynda er varðar mismunun á grundvelli þjóðernis.
Kvótahopp var töluvert vandamál innan ESB sérstaklega eftir inngöngu Spánar 1986 sem var með stóran vannýttan úthafsveiðiflota. Spánverjar fóru fram á að viðmið þeirra við inngöngu væri ekki miðað við síðustu 10 ár, eins og venja er, heldur frá þeim tíma áður en sameiginlega fiskveiðistefna sambandsins var sett á. Þeim var neitað um þetta og því reyndu þeir að koma skipum sínum fyrir í öðrum ríkjum til að veiða úr viðkomandi landskvóta. Þetta bitnaði hart á Bretum sem brugðust við með því að setja ströng skilyrði um hverjir mættu stunda fiskveiðar við Bretland. Framkvæmdastjórnin kærði þá til dómstóls ESB (ath. er ekki sama og Evrópudómstóllinn sem heyrir undir Evrópuráðið sem Íslendingar eru aðilar að og snýst aðalega um mannréttindi) og þurftu Bretar að bakka með þau atriði sem gengu gegn grunnstoðum ESB, en reglurnar héldu í megin atriðum og hafa nánast alfarið komið í veg fyrir ágreining um kvótahopp.
Styrkir til fiskiskipa hafa tekið miklum breytingum eftir endurskoðun fiskveiðistefnunnar 2002 og er markmið þeirra er nær eingöngu til að minnka afkastagetu veiðiflotans eða bæta vinnuaðstöðu um borð.
Fiskveiðistefnan byggir á megin stoðum ESB, þ.e.a.s. fjórfrelsinu og því geta einstök ríki ekki gert sér-samninga við ESB sem brýtur í bága við stofnsáttmála þess. Hinsvegar eru aðildarsamningar ígildi stofnsáttmála og það sem þar fer inn ætti því að standa. Rétt er að benda á að vald ESB til fisveiðistjórnunar (vald verður fært frá Ráðherraráði til Framkvæmdaráðs) verður aukið með nýjum sáttmála sem gert er ráð fyrir að samþykktur verði á þessu ári (ný stjórnarskrá ESB). Þetta er gert til að vald og ábyrgð fari saman en hingað til hefur Ráðherraráðið ítrekað tekið fram fyrir hendurnar á Framkvæmdastjórninni í fiskveiðimálum.
Hvernig líta þessi mál út gagnvart hugsanlegum aðildarviðræðum Íslendinga?
Halldór Ásgrímsson fyrrverandi utanríkisráðherra, á fundi í Berlín 2002, benti á mikilvægi þess að skilgreina hugtakið ,,sameiginlega fiskveiðistefnan” í þessu samhengi. Hvað átt sé við með orðinu ,,sameiginlegt” og hvaða hagsmunum slík stefna eigi að þjóna. Engin slík sameiginleg stefna sé til um skóga eða olíuauðlindir, en munurinn á slíkum auðlindum og fiskimiðum er að arðurinn af staðbundnum auðlindum falla venjulega til íbúa þeirra svæða sem það nýta en fiskur er hreyfanlegur og auðvelt að fiska hann á einum stað en landa honum á öðrum.
En skoðum málið og höldum okkur fyrst við botnlægar tegundir og látum flökkustofna mæta afgangi fyrst um sinn.
Eins og áður greinir liggja fiskimið ESB öll saman með samtengdum vistsvæðum. Þetta gerir það nánast ómögulegt að ákveða heildarkvóta fyrir hvert svæði fyrir sig, enda syndir fiskurinn um án tillits til lögsögu einstakra ríkja. Þetta er einmitt mesti höfuðverkur ESB varðandi sameiginlegu fiskveiðistefnuna og hinn ,,hlutfallslega stöðugleika”. Það myndi því vera meginkrafa Íslendinga í aðildarviðræðum að Íslandsmið yrðu skilgreind sem sérstakt veiðisvæði með sérstöku Svæðisráði og ákvarðanir um veiðimagn væru teknar þar sérstaklega. Ekkert ætti að mæla gegn þessu svo framalega sem ,,ákvörðunin” um veiðimagn væri tekin í Brussel, en að sjálfsögðu samkvæmt ráðleggingum Svæðaráðsins þar sem Íslendingar hefðu töglin og hagldirnar. Slíkt ætti að falla vel að nálægðarreglunni sem segir að ákvarðanir séu teknar eins nálægt þeim sem málin varða og mögulegt er, enda ekki um neinn ágreining að ræða ef Íslandsmið væru skilgreind sem sértakt svæði innan fiskimiða ESB. Svæðisráðin eru skipuð fulltrúum frá hagsmunaaðilum í sjávarútvegi að tveimur þriðju, en að einum þriðja fulltrúum frá öðrum aðilum sem eiga hagsmuna að gæta varðandi sameiginlegu sjávarútvegsstefnuna. Ef haft er í huga markmið ,,sameiginlegu fiskveiðistefnunnar” er rétt að hafa í huga að þau eru býsna lík markmiðum fiskveiðistefnu Íslendinga. Munurinn er sá að Íslendingar hafa náð sínum markmiðum í flestu en ESB alls ekki. Æðstu menn ESB viðurkenna þetta og leita lausna með breytingar í huga við endurskoðun stefnunnar árið 2012.
Fyrir liggur að Íslendingar myndu fá nánast allan veiðikvóta við Ísland, og þyrfti ekki að semja sérstaklega um það. Til að tryggja að fiskveiðiarðurinn renni til Íslendingar væri hægt að semja um sérreglur í anda þess sem Bretar gerðu. Slíkt er í anda ESB en í þessu samhengi er rétt að hafa í huga að aðildarsamningur getur ekki gengið gegn fjórfrelsinu og þar með má ekki mismuna fólki eftir þjóðerni innan ESB. Íslendingar gætu því ekki haldið í kröfu sína um að banna íbúum annrra ESB ríkja að fjárfesta í Íslenskum sjávarútveg. En Íslendingar gætu viðhaldið kvótakerfinu, eða komið sér saman um eitthvað annað kerfi sem uppfyllir markmið þjóðarinnar með nýtingu auðlindarinnar. Brottkast er hinsvegar áhyggjuefni þar sem ESB skikkar sjómenn til að stunda það, en það gengur hinsvegar gegn megin markmiðum fiskveiðistefnu þeirra.
Íslendingar myndu sjá sjálfir um fiskveiðieftirlit innan lögsögunnar. Það gæti því verið óbreytt frá því sem nú er, enda margfalt skilvirkara en eftirlitskerfi ríkja ESB. Engum fiski af Íslandsmiðum mætti landa nema samkvæmt stífum leikreglum, sem í dag myndi takmarka landanir við þrjár hafnir erlendis, tvær í Bretlandi og eina í Þýskalandi. Engin mismunun vegna þjóðernis er fólgin í því. Annað sem varðar fiskveiðieftirlit innan ESB er að ríki getur gripið til skyndiaðgerða s.s. skyndilokana innan lögsögunnar sem gilda í allt að þrjá mánuði. Tilkynna þarf ráðstafanir til Framkvæmdastjórnar ásamt til Svæðaráðs sem kemur málinu til Ráðherraráðsins sem hefur 20 virka daga til að taka ákvörðun með auknum meirihluta (2/3 atkvæða) um framhaldið.
Ekki verður annað séð en töluverðar líkur séu á að ásættanlegir samningar geti nást við ESB hvað varðar staðbundnar botnfisktegundir, en hvað með flökkustofna?
Sérstakt Svæðisráð úthlutar afla flökkustofna og í raun liggur fyrir hlutdeild Íslendinga í flestum tegundum s.s. síld og karfa, en öðru máli gegnir um veiðar á kolmuna. Reyndar líta útlendingar á veiðar Íslendingar á kolmuna sem sjóræningjaveiðar þar sem þeir hófu þær án nokkurs samráðs eða samkomulags við þá sem höfðu sögulegan rétt til veiða. Allt útlit er því fyrir að ekki næðist samkomulag um kvóta til handa Íslendinga úr þessum stofni, jafnvel þó tegundin hafi tekið upp á því að synda inn í Íslenska landhelgi. Sama gildir um hvalveiðar en nánast öruggt er að við yrðum að banna þær. En hvortveggja má nota sem tæki og skiptimynt í aðildarviðræðum og væri í því sambandi sterkt að hefja þær áður en til þess kæmi.
Rétt er að geta þess að samkomulag er innan ESB að ekki verði með meirihlutaákvörðun gengið gegn mikilvægum hagsmunum eins ríkis (Lúxemborgarsamkomulagið) þótt heimild sé um slíkt með vegnum meirihluta.
Reglan er sú að samkomulag sé um slíkar ákvarðanir milli allra ríkja innan ESB. Íslendingar þurfa því ekki að óttast að það sem næst fram í aðildarsamningum verði seinna breytt til hins verra fyrir þjóðina. Það má segja að megin starfsemi Evrópusambandsins byggi á sáttum og samkomulagi milli aðildarríkjanna.
Athyglisvert viðtal var við skoskan þingmann á Evrópuþinginu í Mbl. 29. janúar, Alan Smith. Hann taldi Skota vel setta innan ESB en fiskveiðistefnan væri afleit. Hann segir Skota standa fast á því að fleygja þessari stefnu sem nái ekki að uppfylla annars góð markmið m.a. með ástundun brottkasts. Vinna við úrbætur stendur yfir og gert er ráð fyrir að henni ljúki 2012 og hefur Alan trú á því að ESB muni gera bragabót á fiskveiðistefnunni fyrir þann tíma.
Það væri fengur í því fyrir Íslendinga að taka þátt í mótun nýrrar fiskveiðistefnu ESB, enda hafa þeir margt fram að færa í þessum málaflokki. Atriði sem skiptir máli hvað þetta varðar er að ESB skuldbatt sig til að byggja upp fiskistofna sína með alþjóðasamning á heimsráðstefnu um sjálfbæra þróun í Jóhannesarborg árið 2002, þannig að þeir næðu MSY fyrir árið 2015,. Þetta setur þeim skorður í endurskoðun fiskveiðistefnu sinnar og mun væntanlega færa hana nær hinni Íslensku.
Megin krafa Íslendinga ef til aðildarviðræðna kemur er að tryggja fiskveiðiarð og sá arður renni til þjóðarinnar með sanngjörnum hætti. Slíkt tryggir sjálfbærar veiðar úr fiskistofnum, tekjur þeirra sem hafa hagsmuni af fiskveiðum og þjóðarinnar allrar. Aðildarviðræður eiga að snúast málin á þeim nótum en ekki þrönga hagsmuni einstakra hópa eða einstaklinga.
Fróðleg lesning en engu að síður er nauðsynlegt að gera ákveðnar athugasemdir við hana. Svo ég nefni það helzta:
Í fyrsta lagi hefur sameiginleg sjávarútvegsstefna Evrópusambandsins reynst afar illa í þá að verða þrjá áratugi sem hún hefur verið við líði eins og þú kemur inn á. Allan þann tíma hefur staðið til að bæta þar úr en lítill árangur hefur náðst í þeim efnum ef einhver. Samkvæmt skýrslu sem unnin var fyrir framkvæmdastjórn Evrópusambandsins árið 2007 (og sem átti ekki að vera gerð opinber) fékk stefnan algera falleinkunn og kom þar m.a. fram að 80% af fiskistofnum innan lögsögu sambandsins væru ofveiddir miðað við heimsmeðaltalið sem var þá 25%. Sjá: http://heimssyn.blog.is/blog/heimssyn/entry/325650/
Það er því varla að undra að Evrópusambandið skuli hafa verið með allar klær úti í gegnum tíðina við að komast í lögsögur annarra ríkja, ekki sízt í Afríku þar sem skip sambandsins hafa verið sökuð um mikla ofveiði. Einnig má rifja upp að þegar Grænland sagði skilið við Evrópusambandið (sem það hafði rétt til samkvæmt aðildarsamningi Danmerkur) fór sambandið fram á að halda óbreyttum fiskveiðiréttindum í lögsögu landsins. Sama er að segja um það þegar Íslendingar sömdu um EES-samninginn, þá gerði Evrópusambandið kröfur um ákveðna kvóta í íslenzkri lögsögu.
Í annan stað gildir nálægðarreglan svokölluð ekki um sjávarútveg innan Evrópusambandsins, sbr. t.d. skrif Peter Örebech, sérfræðings í fiskveiðirétti við Háskólann í Tromsö í Noregi.
Í þriðja lagi er nákvæmlega engin trygging fólgin í reglunni um svokallaðan hlutfallslegan stöðugleika. Eins og t.d. Stefán Már Stefánsson, lagaprófessor við Háskóla Íslands og sérfræðingur í Evrópurétti, hefur bent á. Henni má breyta í ráðherraráðinu með tiltölulega einföldum hætti og án samþykkis okkar þó við værum þar innanborðs enda er einróma samþykki ekki áskilið.
Reglan er þess utan aðeins hugsuð sem tímabundin ráðstöfun út frá byggðasjónarmiðum og allt opið á að breyta henni og afnema tenginguna við ríkin þegar réttar aðstæður verða fyrir hendi eins og fram kemur í Grænbók framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins frá 2001 bls. 24. Ennfremur hefur komið fram að meðal þess sem til stendur að taka til endurskoðunar í endurskoðun sameiginlegu sjávarútvegstefnunnar 2012 er umrædd regla um hlutfallslegan stöðugleika.
Norðmenn vildu að kveðið væri á um mikilvægi reglunnar í aðildarsamningi þeirra sem lagður var í þjóðaratkvæði 1994 og hafnað en því var hafnað. Hvers vegna? Eina skýringin er sú að Evrópusambandið vilji einmitt hafa allt opið á að geta breytt reglunni.
Í fjórða lagi væri það einkennilegt fjárhættuspil að ætla inn í Evrópusambandið í þeirri von að sambandið myndi nú umbylta sjávarútvegsstefnu sinni fyrir árið 2012 (innan fjögurra ára) frá þeirri hörmung sem hún er í dag sem ekki hefur tekizt í að verða þrjá áratugi.
Að lokum en ekki sízt er ekki um það deilt að yfirstjórn, og þá um leið yfirráðin, yfir Íslandsmiðum og auðlindum þeirra færðist til stofnana Evrópusambandsins ef til þess kæmi að Ísland yrði hluti af sambandinu. Þetta eitt og sér er vafalítið næg ástæða fyrir marga til þess að hafna þeim ráðahag og skyldi engan undra. Varla þarf að minna á það hversu gríðarlegir hagsmunir eru í húfi fyrir okkur Íslendinga í þessum efnum.
Ef við annars förum út í myndlíkingar væri það að ganga í Evrópusambandið með tilliti til sjávarútvegsmála eins og að gefa einhverjum lyklana að húsinu sínu sem væri þekktur fyrir það að ganga afskaplega illa um þau húsnæði sem honum hefði áður verið treyst fyrir í von um að hann færi nú að sjá að sér og temja sér betra framferði.
Takk fyrir málefnalegar athugasemdir Hjörtur. Það er mjög mikilvægt að ræða málin á hlutlægan hátt og setja tilfinningar til hliðar á meðan. Ég vil svara athugasemdum þínum um grein mína.
Sameiginlega sjávarútvegsstefnan.
Það liggur fyrir að Ráðherraráðið og ekki síður Framkvæmdastjórn viðurkenna að sameiginlega fiskveiðistefnan leiði ekki til þess að markmiðum ESB sé náð. Ég vil hinsvegar ítreka að markmið þeirra eru nánst þau sömu og okkar sem gefur fyrirheit um að lagfæring á stefnunni muni færa hana nær því sem Íslendingar eru að gera. Ég vitnaði í Evrópuþingmanninn Alan Smith sem trúir því að hægt sé að gera bragarbót á stefnunni þannig að markmiðum hennar verði náð. Ég geri mér fulla grein fyrir því, eins og fram kemur í greininni, að Ráðherraráðið hefur alltaf tekið fram fyrir hendur Framkvæmdaráðasins við ákvörðun veiðmagns. Í því tilfelli verðum við að átta okkur á því að Ráðherraráðið er raunverulega aðildarríkin en Framkvæmdastjórn framkvæmdavald ESB. Það er einmitt Framkvæmdastjórnin sem undirbýr ákvörðun um aflamagn í samráði við hagsmunaaðila og vísindamenn og leggur svo tillögur fyrir Ráðherraráðið. Það sem ég er hinsvegar að benda varðandi aflamagn er að ef Íslandsmið yrðu sérstakt Svæðisráð, þá væru engir hagsmunir hjá Ráðherraráðinu að fetta fingur út í ráðleggingar Framkvæmdaráðsins, en þær ættum við að geta haft tögl og hagldir. Gerandi ráð fyrir sérstöku Svæðaráði fyrir Íslandsmið og viðurkenningu á því að þau væru ekki hluti af ,,sameiginlegu” svæði. Hjá leikmanni virðist þetta ekki ganga gegn stofnsamþykktum ESB og væri því hægt að koma inn í aðildarsamning, sem er ígildi stofnsamþykkta og verður ekki breytt nema með einróma samþykkt.
Veiðar við Afríku eru utan minnar umræðu.
Nálægðarreglan er hluti af stofnsamningum ESB og því skrítið að hún eigi ekki við. Hinsvegar verður að líta til þess að stjórnun á fiskimiðum þar sem tugur ríkja eiga strandsvæði, bæði innan og utan ESB, er gríðarlega flókið og því þarf að taka ,,sameiginlega” ákvörðun um veiðar þar. Nálægðarreglunni verður einmitt ekki komið við þar.
Hlutfallslegur stöðugleiki er einfaldlega fyrirfram skipting veiðstofna milli strandríkja ESB. Þegar ný ríki koma inn er litið til veiðreynslu um ákvörðun um hlutfall. Ef Ísland fengi viðurkenningu á sérstöku vistkerfi og sér Svæðaráði, myndi okkur ekkert varða um þetta atriði. Gengi það ekki eftir geri ég samt sem áður ráð fyrir að nánast allur veiðkvóti í botnfiskum á Íslandsmiðum félli Íslendingum í skaut. Varðandi flökkustofna er ljóst að málstaður okkar í veiðum á kolmuna er afar veikur, en annað ætti að halda.
Ég vil benda á að almennt séð gengur starfsemi ESB út á samráð og samkomulag. Evrópusambandið gengur aldrei gegn þóðarhagsmunum aðildarríkis, þetta var tryggt í Lúxemborgar samþykktinni. Ef Þegar meirihlutaatkvæðagreiðsla gengur þvert á grundvallaratriði sem velferð þjóðar hvílir á er í gildi Heðursmannasamkomulag ium að halda ekki lengra á þeirri braut (bein tiv. Mbl 15. jan). Þessi regla hefur hingað til verið haldin í heiðri.
Varðandi umbreytingu á sjávarútvegsstefnu ESB þá bendi ég á í greininni að hún er ekki að gera sig í dag og æðstu menn ESB viðurkenna það. Bragarbót var gerð 2002 og næsta uppstokkun verður 2012. Það hefur komið fram hjá mörgum sem reynslu hafa af samstarfi innan ESB að ef þjóð setur mál í forgang, rökstyður það vel og það falli að grunnsáttmálum Sambandsins, þá ná menn venjulega árangri. Íslendingar eru bestir í heimi í sjávarútveg. Það er það eina sem við erum góðir í og leiðtogar ESB ríkja átta sig vel á þessu. Ef Íslendingar fara með skýr markmið í aðildarviðræður, en samt ekki kröfur um breytingar á stofnsamþykktum, og góð rök fyrir sínu máli, þá ná þeir árangri. Eftir að inn er komið munu Íslendingar búa yfir reynslu og þekkingu í sjávarútvegsmálum sem mun nýtast ESB vel. Enn og aftur minni ég á að markmið ESB og Íslendinga í fiskveiðstjórnun er nánast þau sömu. Munurinn hinsvegar liggur í því að við höfum náð okkar markmiðum en þeir alls ekki. Um þetta deilir engin, ekki heldur forsvarsmenn Ráðherraráðsins né Framkvæmdastjórnarinnar.
Ég bý við þá fátækt að hafa ekki beinan aðgang að fólki með reynslu í samskiptum innan og við ESB. Ég hef lesið mig til og reyndar tekið kúrs í Evrópufræðum við Háskólann á Akureyri og í masternámi við Bifröst. Þá fékk ég reyndar tækifæri til að eyða viku í Brussel og heimsækja allar stofnanir ESB og ræða þar við starfsmenn. Einnig að hitta þá Íslendinga sem þar unnu fyrir Sendiráð Íslands, EFTA og EES. En miðað við það sem ég hef lesið kemast ég að eftirfarandi niðurstöðu:
1. Ísland gæti sett á oddinn í viðræðum að sérstakt Svæðaráð yrði fyrir Íslandsmið.
2. Það liggur fyrir að Íslendingar fengju nánast allan kvóta á Íslandsmiðum
3. Íslendingar geta ráðið hvaða fiskveiðstjórnunarkerfi yrði notað og gætu haldið áfram með kvótakerfið (ITQ system)
4. Íslendingar munu sjálfir sjá um fiskveiðeftirlit á Íslandsmiðum
5. Hægt er að beita skyndilokunum og taka ákvarðanir í skyndi í allt að þrjátíu daga en þarf að tilkynna til Brussel. Ráðherraráðið tekur svo ákvörðun um áframhald, en ólíklegt er að það myndi hrekja ákvörðun sem byggð væri á vísindalegri ákvörðun til að friða fiskistofna og tryggja sustainable veiðar.
6. Við ákvörðun aflamagnas, miðað við sérsakt Svæðaráð, væri ákvörðun teki af hagsmunaðilum (þeir eru Sjávarútvegsráðuneytið, útgerðarmenn og sjómenn á Íslandsmiðum) ásamt vísindamönnum. En við þyrftum að senda tillögur okkar til Brussel. Nú verðum við að átta okkur á þeim mun þegar tekin er ákvörðun um sameiginleg fiskimið margra landa (hlutfallslegur stöðugleiki) eða hvort magnið ætti eingöngu við Íslandsmið. Því ættu t.d. Grikkir að fetta fingur út í að vegna sterkar stöðu þorsstofs á Íslandsmiðum leggið Svæðaráðið til 10%?
Svona í lokin. Mér finnst eins og ótrúleg tortryggni sé á Íslandi í garð útlendinga. Þeir vilji okkur bara illt og rétt sé að einangra sig sem mest. Kannski ég sjái þetta í öðru ljósi þar sem ég hef notið þess að dvelja oft langdvölum erlendis og kynnast ólíkum menningarsvæðum. Ég átta mig á því að við eigum sameiginlega menningu með Evrópuþjóðum. Sömu gildi þar sem við skynjum fallegt og ljott, gott og illt o.s.f. Þetta er gríðarlega mikilvægt og nauðsynlegt að hafa í huga þegar maður velur sér meðreiðarsvein.
Gunnar:
Ég vil meina að almennt sé alls ekki um að ræða tortryggni í garð útlendinga þegar kemur að Evrópumálunum heldur vilji menn einfaldlega hafa tryggingu fyrir hagsmunum Íslendinga og þá ekki sízt í sjávarútvegi. Það eru jú gríðarlegir hagsmunir í húfi svo ekki sé meira sagt. Slíka tryggingu munum við þó seint fá innan Evrópusambandsins, sérstaklega í ljósi þess að þar innanborðs yrði vægi okkar lítið sem ekkert og möguleikar á áhrifum eftir því.
Það má líka setja dæmið upp þannig að sumir í þessari umræðu séu merkilega bjartsýnir í afstöðu sinni til málsins. Skrif þín um þessi mál hér að ofan bera þess augljós merki að þú hefur lagt þig eftir því að kynna þér þessi mál sem er virðingarvert og því miður hafa vafalaust alltof margir ekki gert það að neinu ráði. Mér þykja skrif þín einmitt einkennast af mikilli óskhyggju.
Grundvallaratriðið hjá þér er að það fáist í gegn að Íslandsmið verði að sérstöku stjórnsýslusvæði innan lögsögu Evrópusambandsins. Á því byggist allur þinn málflutningur. Þetta hefur verið rætt um síðan 2002 þegar Halldór Ásgrímsson setti þessa tillögu fyrst fram í ræðu í Berlín. En forystumenn Evrópusambandsins hafa hins vegar aldrei viljað tala undir það að hún væri raunhæf. Þvert á móti hafa þeir, t.d. Franz Fischler fyrrum sjávarútvegskommissar sambandsins, sagt hana óraunhæfa. Sjá t.d.: http://www.nrk.no/nyheter/okonomi/4121295.html
Rökin fyrir sérstöku stjórnsýslusvæði hafa annars byggst á því að Íslandsmið tengdust ekki lögsögu Evrópusambandsins og hefðu því ákveðna sérstöðu. Sameiginleg sjávarútvegsstefna sambandsins nái aðeins til miða sem liggi saman og hafi sameiginlega fiskistofna að einhverju leyti. En miðað við kort af lögsögum ríkja get ég ekki betur séð en að íslenzka lögsagan tengist þeirri brezku í suðri, nefnilega á Hatton-Rockall svæðinu svokallaða. Sjá t.d.: http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a7/Exclusive_Economic_Zones_United_Kingdom_plus_deps.png
Deilur hafa staðið um Hatton-Rickall svæðið á milli Breta, Íra, Íslendinga og Færeyinga eins og kunnugt er, en þær deilur hafa þó ekki snúist um fiskimiðin á svæðinu heldur nýtingu auðlinda sem kunna að vera á eða undir sjávarbotninum á svæðinu, s.s. gas, olíu o.s.frv. Það er ekki deilt um yfirráðarétt Breta (lesist Evrópusambandsins) yfir fiskistofnum á svæðinu.
En gefum okkur að svo sé og að efnahagslögsagan okkar tengist ekki þeirri brezku. Þá er engu að síður ljóst að lögsagan okkar liggur t.d. að lögsögu Norðmanna við Svalbarða, lögsögu Grænlands og lögsögu Færeyja. Afar ólíklegt er að ráðamenn Evrópusambandsins færu að útiloka þann möguleika t.d. að Norðmenn gengju í Evrópusambandið einhvern tímann í framtíðinni, eða að Grænlendingar og Færeyingar ættu ekki eftir að gera það sama á einhverjum tímapunkti. Þá þyrftu þeir að hafa þann möguleika opinn að geta endurskoðað stöðu Íslandsmiða með tilliti til þess.
Franz Fischler kemur raunar inn á þetta í viðtalinu í Nationen sem tengt er á hér að ofan þar sem hann talar um að það séu deilur á milli Norðmanna og Íslendinga um fiskveiðistjórnun og þær séu að hans mati gott dæmi um nauðsyn sameiginlegrar fiskveiðistjórnunar.
Í skýrslu Evrópunefndar forsætisráðherra frá 2007 er fjallað um þetta á bls. 100-101. Þar segir að forsenda sérstakra stjórnsýslusvæða séu sérstakar aðstæður. Til séu tvær tegundir slíkra svæða innan lögsögu Evrópusambandsins. Annars vegar svæði sem teljast líffræðilega viðkvæm og hins vegar svæði í kringum landssvæði sem teljast á bágu efnahagslegu- og þróunarstigi. Samkvæmt skýrslunni töldu talsmenn Evrópusambandsins í sjávarútvegsmálum sem nefndarmenn ræddu við afar ólíklegt að íslenzka lögsagan gæti flokkast undir aðra hvora þessara skilgreininga og í bezta falli væri hugsanlega mögulegt að þessar skilgreiningar ættu við um einhver takmörkuð svæði innan lögsögunnar en ekki lögsöguna í heild.
Það er því vægast sagt ólíklegt, ef ekki hreinlega útilokað, að íslenzka lögsagan fengist skilgreind sem sérstakt stjórnsýslusvæði undir stjórn Íslendinga. Í öllu falli breytti það þó ekki þeirri staðreynd að yfirstjórn, og þar með yfirráðin, yfir Íslandsmiðum og auðlindum þeirra væri framseld til stofnana Evrópusambandsins sem eitt og sér er næg ástæða til þess að hafna því að Ísland verði hluti af sambandinu fyrir utan allt annað.
Því má bæta við að ég hef aldrei heyrt nein haldbær rök fyrir því að sameiginlega sjávarútvegsstefnan næði aðeins yfir samliggjandi mið innan Evrópusambandsins.
Fínn pistll.
ESB hefur ekkert að markmiði að stela fiski frá aðildalöndum sínum. And-sinnar eru einhverra hluta vegna búnir að bíta í sig þá fásinnu.
Það verður líka að hafa í huga að upphaflega þegar sjávarstefna ESB var í smíðum, þá var ekki 200 mílna landhelgi.
Sérstaklega góðar umræður og áhugaverður pistill.
Ég verð samt að segja að mér finnst Gunnar detta í sama pitt og flestir sem reyna að fjalla um fiskveiðistefnuna á fræðilegum grunni, með því að lesa reglugerðir sem er nú reyndar afrek út af fyrir sig og fara í gegnum Evrópufræði-kúrsa í háskóla.
Raunveruleikinn er nefnilega annar en fjallað er um í áðurnefndum sáttmálum og samningum. Það ætti frekar að líta til þess sem hefur gerst og er að gerast í sjávarútvegi Sambandslandana. Ég kasta hér fram nokkrum fullyrðingum en ætla ekki að hafa mál mitt of langt, þið verðið að taka mig trúanlegan enda hef ég starfað við sjávarútveg í Sambandi og þekki þann hluta sem er raunverulegur en síður hinn fræðilega.
1. Það er í hendi hvers lands fyrir sig að setja reglur Sambandsins og framfylgja þeim. Flest lönd og svæði sunnan við Jósku heiðanna framfylgja ekki eigin reglum.
2. Kvótahopp er víst stundað, aðferðin er önnur en niðurstaðan sú sama, sjómenn sunnar úr álfunni hafa ýtt til hliðar sjómönnum úr norður Evrópu.
3. Fiskveiðum í Miðjarðarhafinu er ekki stjórnað af Sambandinu heldur af mafíunni eða einhverri útgáfu hennar, þær fáu reglur sem til eru eiga ekki við.
Við Íslendingar eigum það til að vera bláeygðir í óeiginlegri merkingu þess orðs og trúum því að allir hafi sömu réttlætiskend og við, því miður er það ekki svo.
Hjörtur. Ég taldi mig setja fram rök fyrir því og ég vil minna á ræðu Halldórs Ásgrímsasonar frá árinu 2002 í Berlín. Ég er reyndar að tala um að við föllum ekki undir ,,hlutfallslegan stöðugleika" þar sem fiskimið okkar eru aðskilin með öllu frá fiskimiðum ESB. Þá er ég að tala um botnfiska. Flökkufiskar heyra undir sérstakt Svæðaráð og kvótar ákveðnir sérstaklega fyrir þá. Ég geri hinsvegar ráð fyrir að þeir heyri undir ,,hlutfallslegan stöðugleika" þannig að skipt er eftir sögulegum veiðum síðustu ára.
Kári. Eins og þú segir er það í hendi hvers ríkis hvað aðferð er notuð til að útdeila landskvótum. Ég bendi einmitt á að ég hef ekki þessa reynslu sem þú nefnir og það er mjög gott að fá slikt inn í umræðuna. Það var hinsvegar áhugaverður pistil frá Þorseini Má í mogganum í síðustu viku. Hann hefur mikla reynslu í að vinna innan ESB sjávarútveg. Þorsteinn virðist alls ekki afhuga ESB ef ég skil hann rétt.
Málið er að ég veit ekki hvernig ég myndi greiða atkvæði, ef Sjálfastæðisflokkurinn treystir landsmönnum til að kjósa um aðildarsamning. Ég myndi aldrei samþykkja ef við semdum af okkur fiskveiðiauðlindina. Mér finns hinsvegar svakalegt að menn sem eru á móti, og eins sem eru með, noti mýtur og skökulýgi málstaði sínum til framdráttar. Við þufum opna, hlutlæga og heiðarlega umræðu um þessi mikilvægu mál.
Hjörtur. Þú miskilur svolítið tilgang skrifa minna. Það sem þú kallar óskhyggju. Þær hugmyndir sem ég legg fram eru raunhæfar að því leyti að þær ganga ekki gegn stofnsáttmálum ESB. Allt slíkt er óraunhæft og þýðingarlaust að leggja upp með slíkar kröfur í farkestinu. Mig grunar að Framsókn hafi einmitt verið að ákveða slíkt í gærkvöldi og það er bara til að skemmta skrattanum.
Svæðaráðin eru þegar 7 í ESB. Það er ekkert sem mælir gegn því að Íslandsmið yrðu það áttunda. Það liggja fyrir því vísindaleg rök að Íslandsmið séu aðskiln öðrum svæðum. Reyndar flakkar þorskur til Færeyja (í mjög litlum mæli) og verið er að rannsaka flakk hans til Grænlands. Við verðum að athuga að forsvarsmenn ESB gefa okkur engin loforð í spjalli um þessi mál. Það er skiljanlegt að gefa sem minnst út áður en viðræður hefjast. Ég er bara að segja að þetta er mögulegt á meðan það gengur ekki gegn stofnsáttmálum ESB.
Fiskveiðar eru grundvöllur byggaðr á Íslandi. Það er engin hætta á að riki Sambandsins skiji það ekki. Ég minni á Lúxemborgarsáttmálann sem tryggir okkur að ekki verði gengið gegn slíkum grundvallar hagsmunum. Einnig vil ég minna á að allar aðrar (non living) aulindir eru komnar inn í gegnum ESB samninginn.
Yfiráð, framselja, fullveldi, sameiginlegt. Það þarf að skilgreina þetta. Ef við semdum á þeim nótum sem ég lýsti hér að framan, með þeim öryggisgirðingum sem lýst er, eru við þá að framselja yfiráð yfir Íslandsmiðum? Við höfum framselt vald til ESB og í gegnum aðra milliríkjasamninga, t.d. í gegnum aðild okkar að Evrópuráðinu. Evrópudómstóllinn hefur dómsvald sem er æðra íslenskum dómum. En það er okkur til góðs. Bætir lífsgæði Íslendinga og því hið besta mál.
Gunnar:
Eins og ég hef bent á hér að ofan eru sérstök stjórnsvæði innan lögsögu Evrópusambandsins annað hvort byggð á verndunarsjónarmiðum og annars vegar bágri stöðu þeirra landssvæða sem liggja að þeim með tilliti til efnahags- og þróunarmála. Það á ekki við um Ísland eðli málsins samkvæmt og gæti í bezta lagi átt við um takmarkaðan hluta íslenzku lögsögunnar. Ítreka ennfremur að það er ekkert sem segir að ef ísland yrði hluti af Evrópusambandinu að íslenzka lögsagan yrði um alla framtíð aðskilin frá lögsögu sambandsins. Þ.e. ef við gefum okkur að hún sé það nú þegar í dag. Þessu gera ráðamenn í Brussel sér eðlilega grein fyrir eins og lesa má t.d. út úr ummælum Franz Fischlers í viðtalinu við Nationen.
Hvað Luxemburgar samkomulagið varðar er það ekki sáttmáli og það er ennfremur hvergi skírskotað til þess í sáttmálum Evrópusambandsins eða innihalds þess. Þ.m.t. Lissabon-sáttmálanum (lesist Stjórnarskrá Evrópusambandsins).
EES-samningurinn tekur aðeins til innri markaðarins en ekki til yfirráða yfir auðlinda sem slíkra. Auk þess sem hann er uppsegjanlegur einhliða án samþykkis eða skilyrða Evrópusambandsins.
Að lokum, Evrópuráðið (The Council of Europe) hefur ekkert með Evrópusambandið að gera né Mannréttindadómsstóll Evrópu sem þú ert væntanlega að skírskota til.
Það sem Gunnar bendir á, sérstakt stjórnsvæði o.s.frv. - það er ekki hægt að útiloka fyrirfram að slíkt næðist fram í samningum. Alls ekki hægt að útiloka fyrirfram.
Það eru sjö svæðisr´ða fyrir ESB og Íslandsmið gætu orðið þau áttundu. Þá myndi ráðgjöf um hámarksafla koma þaðan. En ákvörðunin væri tekin af Ráðherraráðinu í Brussel. Ég tel að sú leið að gera Íslandsmið að sérstöku svæði geti gengið upp og standist öll rök. Það gengur ekki gegn stofnsáttmálum sem er lykilatriði. Í raun má Grikkjum vera sama um hvort Íslendinga bæta í kvótann eða minka hann eftir ástandi stofna, þar sem það kemur ekkert við þeirra hagsmuni, né nokkurra annara í ESB. Þetta er mikilvægt. Allt sem snýr að öðrum auðlindum er þegar komið inn í gegnum EES samninginn og því ekki um neinar breytingar hvað það varðar að ræða. Það er alveg rétt að þetta snýr að fjórfrelsinu en um yfirráð. Hinsvegar við sölu á t.d. Landsvirkjun þá gætum við ekki skilyrt söluna við Íslendinga.
Í nýja sáttmálanum, Lissabonsáttmálanaum, er ákvæið um hvernig lönd geta sagt sig úr ESB. Það ætti því að vera opið.
Að sjálfsögðu hetyrir Evrópudómstöllinn undir Evrópuráðið, sem Íslendingar eru þegar aðilar að, og kemur ESB ekkert við. Ég taldi mig einmitt hafa komið því að. Ég sé að margir eru að rugla þessu saman við dómstól ESB sem sér um úrskurði og túlkanir á lagasetningu samanbandsins. Svona svipað og EFTA dómstóllinn sér um sína.
Gunnar:
Eins og áður segir. Það er engin fordæmi að styðjast við sem rök fyrir því að Íslandsmið yrðu að sérstöku sjálfstjórnarsvæði innan sameiginlegrar sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins. Það er heldur enginn pólitísku vilji fyrir slíku innan sambandsins.
Þess utan gæti Evrópusambandið einfaldlega ekki samþykkt slíkt, og alls ekki með varanlegum hætti, á þeim forsendum að Íslandsmið deili ekki stofnum með sambandinu (ef við gefum okkur að sjávarútvegsstefna sambandsins nái aðeins yfir slíkar aðstæður) þó ekki nema vegna þess að það væri ekki hægt að útiloka að svo yrði um alla framtíð, t.d. ef Norðmenn gengju í Evrópusambandið einhvern tímann. Þá væri komin upp sú staða að Íslendingar nytu sérréttinda á við aðra. Það gengi einfaldlega ekki upp.
Þess utan má minna á að Norðmenn óskuðu eftir sérstöku stjórnsýslusvæði norðan 62 breiddargráðu þegar þeir sóttu um inngöngu síðast en því var alfarið hafnað.
---
Í Lissabon-sáttmálanum (lesist Stjórnarskrá Evrópusambandsins) er vissulega ákvæði um úrsögn ríkja úr sambandinu en hún er háð samþykki þess sem háð er ýmsum girðingum. Semja þarf um úrsögn en þar sem samningstaða viðkomandi ríkis er engin (hverju á það að hóta, að ganga út?) gengju viðræðurnar aðeins út á skilyrði Evrópusambandsins fyrir því að ríkið gæti gengið út.
Þegar Grænlendingar (sem ekki voru aðildarríki sambandsins og áttu rétt á að fara út samkvæmt aðildarsamningi Danmerkur) gengu út gerði Evrópusambandið þá kröfu að halda óskertum fiskveiðiréttindum í gænlenskri lögsögu.
Ef Ísland gengi í Evrópusambandið og vildi síðan út væri það væntanlega af einhverjum ríkjum ástæðum. Jafnvel þó það gengi greiðlega fyrir sig að Ísland gengi úr Evrópusambandinu þá gætu hagsmunir Íslendinga hafa skaðast svo að illa eða alls ekki yrði úr bætt. T.d. gæti mestallur kvóti við Ísland verið kominn í hendur erlendra aðila. Hvernig ætti að leiðrétta það? Kaupa hann til baka dýrum dómi eða fara leið Castro og þjóðnýta eigur útlendinga á og við Ísland? Það yrði vinsælt.
Ef samningar um úrsögn nást ekki, þ.e. ef ríkið vill ekki ganga að skilyrðum Evrópusambandsins, getur það sagt sig einhliða úr því að liðnum ákveðnum tíma frá því tilkynnt var um úrsögnina en það er alveg ljóst að það yrði ekki vinsælt hjá Evrópusambandinu heldur. Þá yrði enginn EES-samningur í boði aftur og sambandið væri ólíklegt til þess að vilja yfir höfuð semja um fríverzlun við Íslendinga.
Þess utan, ef Ísland yrði hluti af Evrópusambandinu, þýddi það ofan á allt annað að yfirráðin yfir aulindum Íslandsmiða færðust til stofnana þess og það eitt er vafalaust nóg fyrir mjög marga til þess að hafna þeim ráðahag.
Þetta átti að sjálfsögðu að vera svona: "(hverju á það að hóta, að ganga ekki út?)" :)
Fiskveiðar verða ennþá hjá Íslenskum sjómönnum. Þar sem að þeir stofnar sem veitt er úr hérna við land eru eingöngu í veiði hjá Íslenskum fiskiskiptum. Fyrir utan þann kvóta sem við létum Belga fá á sínum tíma (kannski ennþá). Eina ESB landið sem Íslenska efnahagslögsagan liggur upp að er Bretland, eftir því sem ég best fæ séð.
Dell í Hjört um Lisbon sáttmálan er þvílík að hann er hvorki marktækur um Lisbon sáttmálan eða annað þegar það kemur að umræðunni um ESB. Enda hefur það sýnst sig að Hjörtur og aðrir andstæðingar ESB hika ekki ljúga til um sambandið ef svo ber undir. Ofan þá þetta þá hef ég frétt að Hjörtur sé hallur undir útlendingahatur og annað misjafnt. Þetta virðist vera fólkið sem talar gegn ESB. Fólk sem vill einangrun og eymd Íslensku þjóðarinnar.
Varðandi Grænland. ESB gerði samning við Grænlendinga um veiðar. ESB verður því að semja og borga fyrir þann fisk sem veiddur er í Grænleskri lögsögu. Það sem Hjörtur heldur fram hérna er ekkert nema hreinræktuð og illa rotin lygi frá upphafi til enda.
Hérna er vefsíða ESB um Grænlands fiskveiðisamningin.
http://ec.europa.eu/fisheries/press_corner/press_releases/archives/com03/com03_24_en.htm