Olíulindir á Miklabanka og íslenski Drekinn

Á nýrri öld hefur Nýfundnaland haldið uppi andófi gegn kanadísku valdi undir stjórn Danny Williams, leiðtoga Íhaldsmanna á Nýfundnalandi. Hápunktur þessa andófs var á Þorláksmessu 2004 þegar kanadíski fáninn var dreginn niður af öllum opinberum byggingum á Nýfundnalandi. Andófið hefur snúist um arð af hinum olíuauðugu svæðum 350 kílómetra undan St. John’s, stærstu borg Nýfundnalands. Það var ekki fyrr en sautján dögum síðar sem Williams skipaði svo fyrir að fánar yrðu dregnir að húni á ný. Þá hafði mikið gengið á.

Það er olía sem tekist er á um – olíulindirnar á Miklabanka sem eru að skapa velsæld á Nýfundnalandi eftir niðurlægingu 20. aldar. Undir forystu afburða foringja horfa Nýfundlendingar til bjartari tíma þó fullveldi verði ekki endureist. Ýmsir telja ekki rétt að bera saman Nýfundnaland og Ísland en sannleikurinn er sá að samanburðurinn er sláandi og það er ekki mín uppfinning að bera þessar eyþjóðir saman. Nýfundlendingar hafa gjarnan bent á dapurleg örlög sín sem andstæðu við Íslendinga; á sama tíma og Íslendingar hafi sótt sjálfstæði þá hafi þeir glutrað sínu.

Ég reifa hér söguna um hin miklu átök sem hafa verið milli alríkisvaldsins í Ottawa og St. John’s því Íslendingar eru ef til vill komnir að einum mikilvægasta þætti í afstöðu þjóðar til aðildar að Evrópusamrunanum; íslenskum olíulindum á Drekasvæðinu.

Enn einni ástæðunni til þess að ana ekki inn í Evrópusambandið.

Þarna kann að finna mikilvægustu lexíuna sem landsmenn geta numið úr sögu Nýfundnalands því innan aldarfjórðungs kunna Íslendingar að hafa bæst í hóp olíuþjóða. Á Drekasvæðinu er talið að gríðarlegt magn olíu kunni að vera að finna; svo mikið magn að það jafngildi útgjöldum ríkissjóðs í 400 ár, samkvæmt fróðlegum Kompásþætti Kristjáns Más Unnarssonar, þess fína fréttamanns á Stöð 2 þann 11. nóvember síðastliðinn. Það kunna sumsé að vera tíu þúsund milljarðar olíutunna á Drekasvæðinu og jafngildi þess af gasi. Árleg útgjöld ríkissjóðs 2008 voru um 400 milljarðar og það sinnum 400 ár jafngildir kr. 160.000.000.000.000, samkvæmt tölum nóvember síðastliðnum. Þetta er auðvitað óskiljanleg tala – hundrað og sextíu þúsund milljarðar króna eða hundrað og sextíu trilljarðar. Norskir olíusérfræðingar telja Drekasvæðið jafnstórt norska hluta Norðursjávar. Ef væntingar þeirra standast þá er íslenski Drekinn mun olíuauðugri en Miklabanki. Össur Skarphéðinsson hefur skrifað og talað af mikilli innlifun um tækifærið norður í hafi.

Þá til Nýfundnalands.

Suð-austur af St. John’s eru miklar olíulindir jafnlangt frá landi og Drekasvæðið. Nú er olía unnin á þremur svæðum; Hibernia, Terra Nova og White Rose en fyrir rúmum þremur árum var undirritað samkomulag um olíuleit á fjórða og ekki ómerkilegasta svæðinu; Hebron þar sem reiknað er með að olíuvinnsla geti hafist 2018. Það samkomulag náðist eftir tveggja ára harða baráttu við alríkisstjórnina og olíufélögin. Danny Williams tókst það sem öðrum hafði ekki tekist; hann náði forræði olíuauðsins undir stjórnvöld í St. John’s.

Og um hvað var barist?

Áður en Danny Williams komst til valda í Íhaldsflokknum á Nýfundnalandi hafði alríkisstjórnin í Ottawa fengið um 70% olíuarðsins í sinn hlut; hinir fátæku Nýfundlendingar upplifðu sig svikna en þeir bjuggu við lægstu tekjur á mann í Kanada, mesta atvinnuleysi og hæstu skatta – að ekki sé talað um landflóttann en þjóðinni hafði fækkað um 60 þúsund manns á aldarfjórðungi; úr 568 þúsund manns í 505 þúsund árið 2006. Olíuarðurinn sem sagt flaut framhjá Nýfundlendingum í ríkiskassann í Ottawa sem svo af náð og miskunnsemi dreifði styrkjum býsna ríkulega til baka. Það var þetta sem Danny Williams skar upp herör gegn. Hann var kjörinn leiðtogi Íhaldsmanna 2003 og forsætisráðherra Nýfundnalands árið 2004.

Á Þorláksmessu sama ár lét hann draga kanadíska fánann niður og sakaði alríkisstjórnina í Ottawa um svik. Þessu var auðvitað svarað af hroka og yfirlæti af Ottawa. Alríkisstjórnin sakaði Williams um mistök „of historic proportions” og stjórnast af eigin egói. Síðar var Williams beðinn afsökunar.

Hvað sem því líður þá lauk samningum með undirritun nýs Atlantssáttmála – Atlantic Accord. Forræði fór meir á hendur heimamanna og í júní 2005 undirritaði Williams samning við olíufélög og alríkisstjórnina. Í stað þess að bróðurpartur olíuauðsins renni til Ottawa þá fer meirihluti til St. John’s; af áætluðum 23 milljarða dollara hagnaði af olíuvinnslu á Miklabanka á næstu 25 árum fá heimamenn 16 milljarða dollara í sinn hlut en alríkisstjórnin 7 milljarða dollara. Heimamenn fá sumsé um 70% olíuarðsins. Tuttugu og þrír milljarðar eru um fjögur þúsund milljarðar króna.

Og hvað um Íhaldsmanninn Danny Williams sem tókst á við alríkisvaldið í Ottawa því það voru ekki bara frjálslyndir í Ottawa sem mynduðu bandalag gegn honum – hann sakaði eigin flokk, Íhaldsflokkinn um svik við Nýfundnaland. Williams skar upp herör gegn eigin flokki; stjórn Íhaldsflokksins í Ottawa í kosningunum 2008 því hann treysti þeim ekkert frekar en frjálslyndum. „Easy as A,B,C,” var slagorð hans. ABC stóð fyrir „Anything but Conservative”. Þetta leiddi til þess að nýfundlenskir íhaldsmenn náðu ekki kjöri til Ottawa. Williams kom í veg fyrir að Íhaldsmenn næðu meirihluta á þinginu í Ottawa því þeir höfðu svikið loforð sín gagnvart íbúum Nýfundnalands.

Og hvað um stöðu Williams með eigin þjóð?

Því er fljótsvarað, 75% Nýfundlendinga styðja Íhaldsflokk Danny Williams og 85% eru ánægðir með störf hans. Danny Williams er maður sem stendur með sínu fólki. Hann hefur blásið kjark í þjóð sína sem fjölgar á ný. Hann hefur rifið meðallaun vel yfir landsmeðaltal.

Það má margt læra af Nýfundnalandi, eins og ég hef ritað á vefsíðu minni; vafugl.is.

Það er afar vafasamt að halda því fram að saga Nýfundnalands gagnist ekki í umræðum um Evrópuaðild. Raunar ætti saga Nýfundnalands að vera Íslendingum sem vegvísir á þeim krossgötum sem þjóðin stendur á. Afrek Williams breytir því ekki að Nýfundnaland hefur einangrast inní Kanada og á enga leið til baka. Gluggi þjóðar snýr einvörðungu í eina átt, til vesturs til Ottawa þar sem valdið býr. Hálf milljón manna þjóð lætur sér nægja eitt flug á dag til útlanda – til New York fjóra daga vikunnar yfir sumartímann, eitt flug yfir veturinn. Williams hefur þó að nokkru leiðrétt mistök fortíðar en fullveldið verður ekki aftur unnið.

Menn kunna að segja sem svo að aðrar auðlindir en fiskurinn í sjónum heyri undir instök ríki. Vissulega rétt en hefur Ísland tryggingu fyrir því á tímum yfirþjóðlegs valds? Hver ætli skattheimta Brussel yrði af íslenskri olíu úr gini drekans?